PR-67: Хотя, но, зато, однако, тем не менее — qarama-qarshilik
Oʻzbekcha «esa» — ruscha А, «lekin» — ruscha НО. Ustiga зато́ (kamchilik oʻrnini bosadigan yaxshilik), хотя́, одна́ко va тем не ме́нее.
PR-67: Хотя, но, зато, однако, тем не менее — qarama-qarshilik
«Kvartira kichkina, lekin arzon.» Oʻzbekchada bitta soʻz — lekin. Ruschada esa bu oʻrinda kamida beshta turli soʻz turishi mumkin, va ular bir-birining oʻrnini bosa olmaydi. Eng koʻp xato esa eng oddiy joyda: а bilan но ni adashtirishda.
Bu darsda siz
- А bilan но ni ajratasiz — bu darsning eng muhim qismi
- Зато́ ni ishlata olasiz (oʻzbekchada bitta soʻzli tarjimasi yoʻq)
- Хотя́ bilan gap boshlaysiz
- Одна́ко va тем не ме́нее ni yozma matnda ishlatasiz
- Har birining oldiga vergul qoʻyishni eslab qolasiz
1. А va но — darsning yuragi
А — solishtirish
Я люблю́ ко́фе, а Жасу́р лю́бит чай.
Men qahvani yaxshi koʻraman, Jasur esa choyni.
Ikkala gap ham toʻgʻri. Ular shunchaki boshqa-boshqa. Hech qanday zidlik yoʻq.
НО — kutilganga zid
Я люблю́ ко́фе, но сего́дня пью чай.
Qahvani yaxshi koʻraman, lekin bugun choy ichyapman.
Birinchi qismdan keyin siz boshqa narsani kutgan edingiz — ikkinchi qism uni buzadi.
…, u esa … → а
…, lekin / ammo … → но
Men Toshkentda yashayman, akam esa Samarqandda.
→ Я живу́ в Ташке́нте, а брат — в Самарка́нде.
Men Toshkentda yashayman, lekin shaharni yaxshi bilmayman.
→ Я живу́ в Ташке́нте, но пло́хо зна́ю го́род.
Uchta yonma-yon
Дилно́за — врач, а её сестра́ — учи́тель.
Dilnoza shifokor, singlisi esa oʻqituvchi. — Solishtirish.
Дилно́за — врач, но она́ бои́тся кро́ви.
Dilnoza shifokor, lekin qondan qoʻrqadi. — Kutilmagan.
Дилно́за — врач, и она́ лю́бит свою́ рабо́ту.
Dilnoza shifokor va ishini yaxshi koʻradi. — Qoʻshimcha.
2. Зато́ — kamchilikning oʻrnini bosadigan yaxshilik
Bu rus tilining eng qulay soʻzlaridan biri, va oʻzbekchada uning bitta soʻzli tarjimasi yoʻq. Зато́ degani: «rost, buning kamchiligi bor — lekin buning evaziga mana bu yaxshi tomoni bor».
Зато́
Кварти́ра ма́ленькая, зато́ дешёвая.
Kvartira kichkina, buning evaziga arzon.
Доро́га дли́нная, зато́ краси́вая.
Yoʻl uzoq, buning oʻrniga chiroyli.
Я не сдал на «пять», зато́ я всё по́нял.
«Besh» ololmadim, lekin buning oʻrniga hammasini tushundim.
Lekin rus tilida bu soʻz juda tez-tez ishlatiladi va nutqni birdan tabiiy qiladi. Qoida oddiy: kamchilikni tan olib, keyin uning oʻrnini bosadigan yaxshilikni aytsangiz — но emas, зато́.
3. Хотя́ — «garchi …sa ham»
Хотя́ ikki joyda tura oladi: gap boshida ham, oʻrtasida ham. Maʼnosi oʻzgarmaydi.
| Oʻrni | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| gap boshida | Хотя́ бы́ло по́здно, мы пошли́ гуля́ть. | Kech boʻlsa ham, sayr qilgani chiqdik. |
| oʻrtada | Мы пошли́ гуля́ть, хотя́ бы́ло по́здно. | Sayr qilgani chiqdik, garchi kech boʻlsa ham. |
| но bilan | Хотя́ бы́ло по́здно, но мы всё же пошли́. | Kech boʻlsa ham, baribir chiqdik. |
Ruschada esa хотя́ ning oʻzi yetarli — asosiy gapda hech narsa kerak emas.
Lekin diqqat: koʻpchilik tillardan farqli oʻlaroq, rus tilida хотя́ …, но … yoki хотя́ …, всё же … deb ikkalasini birga ishlatish ham xato emas. Bu adabiy meʼyorda bor va oʻzbekcha juftlikka juda oʻxshaydi.
Позвони́ хотя́ бы ве́чером. — Hech boʻlmaganda kechqurun qoʻngʻiroq qil.
Дай мне хотя́ бы оди́н день. — Menga hech boʻlmaganda bir kun ber.
4. Одна́ко va тем не ме́нее — yozma uslub
| Soʻz | Uslub | Misol |
|---|---|---|
| но | neytral, hamma joyda | Бы́ло тру́дно, но интере́сно. |
| а | neytral, solishtirish | Я чита́ю, а он пи́шет. |
| зато́ | ogʻzaki, iliq | До́лго, зато́ надёжно. |
| хотя́ | neytral | Хотя́ он уста́л, он продолжа́л. |
| одна́ко | kitobiy, yozma | Одна́ко реше́ние бы́ло при́нято. |
| тем не ме́нее | rasmiy | Он оши́бся; тем не ме́нее рабо́та хоро́шая. |
| всё-таки | ogʻzaki, taʼkid | Он всё-таки пришёл. |
Gap oʻrtasida esa u но ning kitobiy varianti: Он обеща́л прийти́, одна́ко не пришёл.
Ogʻzaki nutqda одна́ко deyish gʻalati eshitiladi — u yerda но deng.
5. Vergul
Qoida qisqa: а, но, зато́, одна́ко, хотя́ — hammasining oldiga vergul qoʻyiladi.
Hammasi bir joyda
Дом ста́рый, но кре́пкий. · Го́род ма́ленький, зато́ ти́хий. · Мы пошли́, хотя́ бы́ло по́здно.
Uy eski, lekin mustahkam. · Shahar kichik, buning evaziga tinch. · Kech boʻlsa ham bordik.
Koʻp uchraydigan xatolar
Я люблю́ ко́фе, но Жасу́р лю́бит чай.
Я люблю́ ко́фе, а Жасу́р лю́бит чай — bu solishtirish, zidlik emas
Я хоте́л пойти́, а не смог.
Я хоте́л пойти́, но не смог — kutilganga zid
Кварти́ра ма́ленькая, зато́ ста́рая.
Кварти́ра ма́ленькая, зато́ дешёвая — зато́ dan keyin ijobiy tomon
Хотя́ бы́ло по́здно мы пошли́ гуля́ть.
Хотя́ бы́ло по́здно, мы пошли́ гуля́ть — vergul majburiy
Mashq
1 А yoki но? Афсо́на живёт в Ташке́нте, ___ Ше́рбек — в Бухаре́.
Javobni koʻrish
а. Ikkala gap ham toʻgʻri, ular shunchaki solishtirilyapti. Oʻzbekchada «Sherbek esa Buxoroda» — demak а.
2 А yoki но? Он до́лго учи́лся, ___ экза́мен не сдал.
Javobni koʻrish
но. Uzoq oʻqigan odam imtihondan oʻtishi kutiladi — ikkinchi qism shu kutishni buzyapti.
3
Gapni зато́ bilan tugating.
Э́тот телефо́н не о́чень краси́вый, зато́ ___.
Javobni koʻrish
Masalan: …зато́ он дешёвый / …зато́ он до́лго рабо́тает. Зато́ dan keyin albatta ijobiy tomon kelishi kerak.
4
Bu gapni хотя́ ni gap boshiga chiqarib qayta yozing.
Мы пошли́ на ры́нок, хотя́ шёл дождь.
Javobni koʻrish
Хотя́ шёл дождь, мы пошли́ на ры́нок. Vergul endi oʻrtada turadi. Maʼno umuman oʻzgarmadi.
5
Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Shahar kichkina, lekin buning evaziga u yerda tinch.
Javobni koʻrish
Го́род ма́ленький, зато́ там ти́хо. «Buning evaziga» — bu aynan зато́. Faqat но deyilsa, kompensatsiya maʼnosi yoʻqoladi.
Kalit soʻzlar
- а…esa (solishtirish)
- ноlekin, ammo
- зато́buning evaziga, buning oʻrniga
- хотя́garchi …sa ham
- хотя́ быhech boʻlmaganda
- одна́коshunga qaramay (kitobiy)
- тем не ме́нееshunga qaramasdan (rasmiy)
- всё-такиbaribir, shunday boʻlsa ham
- всё жеbaribir
- надёжныйishonchli, mustahkam
🎯 Esda qoladigan narsa
- Oʻzbekcha «esa» → а. Oʻzbekcha «lekin» → но. Bu bitta sinov butun darsni hal qiladi.
- Зато́: avval minus, keyin albatta plus. Ма́ленькая, зато́ дешёвая.
- Хотя́ gap boshida ham, oʻrtasida ham tura oladi; asosiy gapda но / всё же boʻlishi ham mumkin.
- Хотя́ бы — bogʻlovchi emas, «hech boʻlmaganda».
- Одна́ко va тем не ме́нее — yozma va rasmiy matn uchun; ogʻzaki nutqda но.
- Hammasining oldiga vergul.