Russian

PR-69: Тот, кто… / то, что… — koʻrsatish va bogʻlash

Который otga yopishadi. Ot boʻlmasa nima qilamiz? Rus tili otning oʻrniga «тот» yoki «то» qoʻyadi — oʻzbekcha «kim… oʻsha» kabi.

PR-69: Тот, кто… / то, что… — koʻrsatish va bogʻlash

PR-63 da кото́рый ni oʻrgangansiz: челове́к, кото́рый мно́го чита́ет. Lekin кото́рый ga har doim ot kerak — u otga yopishadi. Xoʻsh, ot boʻlmasa-chi? «Koʻp oʻqigan odam» emas, shunchaki «koʻp oʻqigan» demoqchi boʻlsangiz? Rus tili juda oddiy yoʻl tutadi: otning oʻrniga oʻzi bir soʻz qoʻyadi — тот yoki то.

Bu darsda siz

  • Тот, кто (odam) va то, что (narsa) ni ajratasiz
  • Ikki qism ikki xil kelishikda turishini oʻrganasiz
  • Predlogdan keyin то majburiy ekanini bilasiz
  • Все, кто dan keyin feʼl birlikda turishini eslab qolasiz
  • Де́ло в том, что… — kundalik nutqning eng kerakli iborasini olasiz
Odam тот , кто + gap
Narsa то , что + gap

1. Кото́рый bilan farqi

КОТО́РЫЙ — ot bor

Челове́к, кото́рый мно́го чита́ет, хорошо́ пи́шет.
Koʻp oʻqiydigan odam yaxshi yozadi.

Gapda ot turibdi — кото́рый unga yopishadi.

ТОТ, КТО — ot yoʻq

Тот, кто мно́го чита́ет, хорошо́ пи́шет.
Koʻp oʻqiydigan yaxshi yozadi.

Ot yoʻq, shuning uchun тот uning oʻrnida turibdi.

Oʻzbekcha Oʻzbekchada bu qurilish bor va u ham juft:

Kim koʻp oʻqisa, oʻsha yaxshi yozadi.
→ Тот, кто мно́го чита́ет, хорошо́ пи́шет.

Nima deding, men oʻshani tushunmadim.
→ Я не по́нял то, что ты сказа́л.

Yaʼni oʻzbekchadagi «oʻsha» — bu ruscha тот / то. Faqat oʻzbekchada u ikkinchi oʻrinda turadi, ruschada esa birinchi.

Odam ↔ narsa

Тот, кто и́щет, нахо́дит.

Qidirgan topadi. — Odam haqida: тот, кто.

Я не по́нял то, что ты сказа́л.

Aytganingni tushunmadim. — Narsa haqida: то, что.

Odamga — тот, кто. Narsaga, gapga, butun bir fikrga — то, что.

2. Ikki qism, ikki kelishik

Bu darsning yuragi. Qoida кото́рый nikiga aynan oʻxshaydi (PR-63):

Qoida тот — asosiy gapdan + кто — oʻz gapidan
Gapтот nega shundayкто nega shunday
Я помога́ю тому́, кто про́сит. помога́ть кому́? — Д.п. кто про́сит — ega, И.п.
Тот, кого́ мы жда́ли, не пришёл. тот — ega, И.п. ждать кого́? — В.п.
Я ду́маю о том, что ты сказа́л. ду́мать о чём? — П.п. сказа́ть что? — В.п.
Спаси́бо за то, что вы пришли́. спаси́бо за что? — В.п. что вы пришли́ — butun gap
Nega bu qiyin Oʻzbekchada «oʻsha» soʻzi ham turlanadi (oʻshaga, oʻshani), lekin ergash gapdagi soʻz turlanmaydi. Ruschada esa ikkalasi ham turlanadi va ular bir-biriga qaramaydi.

Har safar ikkita alohida savol bering:
1. Asosiy gapda bu soʻz qanday vazifada? → тот ning kelishigi.
2. Ergash gapda u qanday vazifada? → кто / что ning kelishigi.

Xuddi PR-63 dagi кото́рый kabi — bir xil mantiq.

3. Predlogdan keyin «то» tushib qolmaydi

Agar asosiy gapdagi feʼl predlog talab qilsa, predlogdan keyin albatta том / то turadi. Uni tashlab ketish — koʻp uchraydigan xato.

Predlog bilan

Я ду́маю о том, что ты сказа́л.

Aytganing haqida oʻylayapman.

Я не сомнева́юсь в том, что он придёт.

Uning kelishiga shubham yoʻq.

Спаси́бо за то, что помогли́.

Yordam berganingiz uchun rahmat.

Predlog otsiz turolmaydi — то aynan oʻsha otning oʻrnini bosadi.

4. Все, кто — feʼl birlikda

Bir nozik joy: кто dan keyingi feʼl har doim birlikda turadi, hatto все bilan ham.

Все, кто

Все, кто пришёл, получи́ли кни́гу.

Kelganlarning hammasi kitob oldi.

Пришёл — birlikda, chunki u кто ga tegishli. Asosiy gapdagi получи́ли esa все ga tegishli, shuning uchun koʻplikda.

5. То, что — tayyor iboralar

IboraMaʼnosiMisol
де́ло в том, что…gap shundaki… Де́ло в том, что вре́мени ма́ло.
то, что ну́жноaynan kerakli narsa Э́то то, что ну́жно.
де́ло не в том…gap bunda emas… Де́ло не в том, что до́рого.
речь идёт о том…gap … haqida ketyapti Речь идёт о том, как нам успе́ть.
тот, кто…kim … oʻsha Тот, кто и́щет, нахо́дит.
Sovgʻa Де́ло в том, что… — bu oʻzbekcha «Gap shundaki…» iborasining aynan oʻzi, soʻzma-soʻz. Ikkala tilda ham u tushuntirishni boshlaydi:

Gap shundaki, mening vaqtim yoʻq.
→ Де́ло в том, что у меня́ нет вре́мени.

Shu bitta iborani yodlab olsangiz, tushuntirish boshlash uchun har doim tayyor jumlangiz boʻladi.

Koʻp uchraydigan xatolar

Тот, кто мно́го чита́ет, хорошо́ пи́шут.

…хорошо́ пи́шет — тот birlikda, feʼl ham birlikda

Я помога́ю тот, кто про́сит.

Я помога́ю тому́, кто про́сит — помога́ть Д.п. talab qiladi

Я ду́маю о что ты сказа́л.

Я ду́маю о том, что ты сказа́л — predlogdan keyin то

Все, кто пришли́, получи́ли кни́гу.

Все, кто пришёл, получи́ли кни́гу — кто dan keyin birlik

Mashq

1 Toʻgʻri shaklni qoʻying.   Я ве́рю ___, кто говори́т пра́вду.

Javobni koʻrish

тому́. Ве́рить кому́? — Да́тельный. Кто esa oʻz gapida ega, shuning uchun И.п. da qoladi.

2 Boʻsh joyni toʻldiring.   Спаси́бо ___, что вы пришли́.

Javobni koʻrish

за то. Спаси́бо за что? — Вини́тельный, demak за то. Predlogsiz «спаси́бо, что» ogʻzaki nutqda uchraydi, lekin toʻgʻri shakl — спаси́бо за то, что.

3 Xatoni toping.   Все, кто хоте́ли, оста́лись.

Javobni koʻrish

Все, кто хоте́л, оста́лись. Кто dan keyingi feʼl birlikda turadi. Asosiy gapdagi оста́лись esa все ga tegishli — u koʻplikda toʻgʻri.

4 Кото́рый yoki тот, кто?   ___ мно́го рабо́тает, тот мно́го зна́ет.

Javobni koʻrish

Кто — Кто мно́го рабо́тает, тот мно́го зна́ет. Gapda ot yoʻq, demak кото́рый ishlamaydi. Maqollarda tartib teskari boʻlishi mumkin: avval кто, keyin тот.

5 Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Gap shundaki, men aytganingni tushunmadim.

Javobni koʻrish

Де́ло в том, что я не по́нял то, что ты сказа́л. Bitta gapda ikkita то, что: birinchisi ibora ichida (де́ло в том, что), ikkinchisi esa поня́ть ning obyekti — В.п., shuning uchun то.

Kalit soʻzlar

  • тот, ктоkim … oʻsha (odam haqida)
  • то, чтоnima … oʻsha (narsa haqida)
  • де́ло в том, чтоgap shundaki
  • речь идёт о томgap … haqida ketyapti
  • ве́рить + Д.п.ishonmoq
  • сомнева́ться в чёмshubhalanmoq
  • иска́тьqidirmoq
  • находи́тьtopmoq
  • получи́тьolmoq (qoʻlga kiritmoq)
  • оста́тьсяqolmoq

🎯 Esda qoladigan narsa

  • Ot bor → кото́рый. Ot yoʻq → тот, кто / то, что.
  • Oʻzbekcha «kim… oʻsha» — bu aynan тот, кто.
  • Тот asosiy gapdan kelishik oladi, кто/что esa oʻz gapidan. Ikkita alohida savol bering.
  • Predlogdan keyin то majburiy: о том, что · за то, что · в том, что.
  • Кто dan keyingi feʼl birlikda: все, кто пришёл.
  • Де́ло в том, что… = «Gap shundaki…». Yodlab qoʻying.
Foydali bo'ldimi? Yoqmadi 0 Baholash uchun kiring