PR-78: Кто-то / кто-нибудь / кое-кто — noaniq olmoshlar
Uchta zarracha, uchta maʼno: -то (bor, lekin kimligi nomaʼlum), -нибудь (kim boʻlsa ham, farqi yoʻq), кое- (bilaman, aytmayman).
PR-78: Кто-то / кто-нибудь / кое-кто — noaniq olmoshlar
Uchta gap: «Кто́-то звони́л», «Кто́-нибудь звони́л?», «Ко́е-кто звони́л». Uchalasida ham «kimdir» bor, lekin uchtasi uch xil narsa aytadi: birinchisida odam bor, lekin kimligi nomaʼlum; ikkinchisida umuman boʻlgan-boʻlmagani soʻralyapti; uchinchisida soʻzlovchi biladi, lekin aytmayapti.
Bu darsda siz
- Uchta zarrachani ajratasiz: -то, -нибудь, ко́е-
- Qachon qaysi biri kelishini bitta jadvaldan koʻrasiz
- Butun oilani olasiz: что́-то, где́-то, когда́-то, како́й-то…
- Turlanishni oʻrganasiz: кого́-то, lekin ко́е с кем
- Defis qoidasini eslab qolasiz
1. Uchtasi yonma-yon
Bir feʼl, uch maʼno
Кто́-то звони́л, пока́ тебя́ не́ было.
Sen yoʻgʻingda kimdir qoʻngʻiroq qildi. — Odam bor, kimligi nomaʼlum.
Кто́-нибудь звони́л?
Kimdir qoʻngʻiroq qildimi? — Umuman boʻldimi?
Ко́е-кто звони́л, но я не скажу́ кто.
Bir kishi qoʻngʻiroq qildi, lekin kimligini aytmayman.
2. Qachon qaysi biri — asosiy jadval
| Holat | Zarracha | Misol |
|---|---|---|
| Oʻtgan zamon, xabar | -то | Вчера́ кто́-то приходи́л. |
| Hozirgi zamon, xabar | -то | Он что́-то пи́шет. |
| Savol | -нибудь | Кто́-нибудь зна́ет отве́т? |
| Buyruq, iltimos | -нибудь | Расскажи́ что́-нибудь. |
| Kelasi zamon | -нибудь | Я кому́-нибудь позвоню́. |
| Shart (е́сли) | -нибудь | Е́сли кто́-нибудь спро́сит, скажи́… |
| Bilaman, aytmayman | ко́е- | Ко́е-кто мне рассказа́л. |
Agar voqea hali boʻlmagan yoki boʻldimi deb soʻralyapti — -нибудь.
Shuning uchun savol, buyruq, kelasi zamon va shart — hammasi -нибудь oladi.
kimdir qoʻngʻiroq qildi → кто́-то (odam bor, kimligi nomaʼlum)
birorta odam qoʻngʻiroq qildimi? → кто́-нибудь
birortasiga qoʻngʻiroq qilaman → кому́-нибудь
Yaʼni oʻzbekcha «birorta / biror» ni koʻrsangiz — deyarli har doim -нибудь. «…dir» ni koʻrsangiz — -то.
3. Butun oila
| Savol soʻzi | -то | -нибудь | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| кто | кто́-то | кто́-нибудь | kimdir |
| что | что́-то | что́-нибудь | nimadir |
| где | где́-то | где́-нибудь | qayerdadir |
| куда́ | куда́-то | куда́-нибудь | qayergadir |
| когда́ | когда́-то | когда́-нибудь | bir paytlar / qachondir |
| как | ка́к-то | ка́к-нибудь | qandaydir |
| како́й | како́й-то | како́й-нибудь | qandaydir (qaysidir) |
| почему́ | почему́-то | — | negadir |
Oila ish ustida
Я где́-то ви́дел э́то лицо́.
Bu yuzni qayerdadir koʻrganman.
Пое́дем ле́том куда́-нибудь к мо́рю.
Yozda dengiz boʻyiga birortasiga boraylik.
Он почему́-то не отвеча́ет.
U negadir javob bermayapti.
Когда́-то — oʻtmishda, «bir paytlar»: Когда́-то здесь был сад.
Когда́-нибудь — kelajakda, «qachondir»: Когда́-нибудь я туда́ пое́ду.
kim → kimdir → кто → кто́-то
nima → nimadir → что → что́-то
qayer → qayerdadir → где → где́-то
qachon → qachondir → когда́ → когда́-то
nega → negadir → почему́ → почему́-то
Yaʼni ruscha -то — oʻzbekcha «-dir» ning aynan oʻzi, va u ham savol soʻziga yopishadi. Faqat oʻzbekchada -нибудь uchun alohida qoʻshimcha yoʻq: biz «birorta», «biror» degan alohida soʻz ishlatamiz.
4. Turlanish: asosiy soʻz oʻzgaradi
Zarracha (-то, -нибудь) hech qachon oʻzgarmaydi. Turlanadigan narsa — undan oldingi soʻz.
| Kelishik | Shakl | Misol |
|---|---|---|
| И.п. | кто́-то | Кто́-то пришёл. |
| Р.п. | кого́-то | Я кого́-то жду. |
| Д.п. | кому́-то | Он кому́-то звони́т. |
| Т.п. | ке́м-то | Она́ говори́т с ке́м-то. |
| П.п. | (о) ко́м-то | Он ду́мает о ко́м-то. |
ко́е-кто → ко́е с кем (kimdir bilan)
ко́е-что → ко́е о чём (nimadir haqida)
Solishtiring: -то da esa predlog oldinda qoladi — с ке́м-то, о ко́м-то.
Bir kishi menga aytdi… → Ко́е-кто мне сказа́л…
Senga bir narsa olib keldim. → Я тебе́ ко́е-что принёс.
Farqni his qiling: кто́-то — men ham bilmayman. Ко́е-кто — men bilaman, sen bilmaysan.
5. Defis
-то, -нибудь, ко́е- — uchalasi ham defis bilan yoziladi: кто́-то, что́-нибудь, ко́е-кто. Yagona istisno — yuqoridagi predlogli holat.
6. Nozik joy: takrorlanadigan ish
Har safar boshqa odam
Ка́ждый день кто́-нибудь опа́здывает.
Har kuni kimdir kechikadi. — Har kuni boshqa odam.
Вчера́ кто́-то опозда́л.
Kecha kimdir kechikdi. — Bitta aniq odam, kimligi nomaʼlum.
Takrorlanadigan ishda odam har safar oʻzgargani uchun -нибудь keladi, garchi gap oʻtgan zamonda boʻlsa ham.
Koʻp uchraydigan xatolar
Кто́-то звони́л? (savol)
Кто́-нибудь звони́л? — savolda -нибудь
Позвони́ кому́-то.
Позвони́ кому́-нибудь — buyruqda -нибудь
Вчера́ кто́-нибудь приходи́л. (xabar)
Вчера́ кто́-то приходи́л — boʻlib oʻtgan voqea
Я говори́л с кто́-то.
Я говори́л с ке́м-то — asosiy soʻz turlanadi
Mashq
1 -то yoki -нибудь? У тебя́ есть что́-___ почита́ть?
Javobni koʻrish
что́-нибудь. Bu savol, va nima boʻlishi farqi yoʻq — «biror narsa».
2 -то yoki -нибудь? Он ушёл куда́-___ и не сказа́л куда́.
Javobni koʻrish
куда́-то. Voqea boʻlib oʻtgan — u allaqachon ketdi. Joy aniq bor, faqat biz bilmaymiz.
3
Bu ikki gapning farqi nima?
Когда́-то я жил в Москве́. · Когда́-нибудь я пое́ду в
Москву́.
Javobni koʻrish
Birinchisi — oʻtmish: «bir paytlar Moskvada yashaganman». Ikkinchisi — kelajak: «qachondir Moskvaga boraman».
4 Toʻgʻri shaklni qoʻying. Она́ до́лго говори́ла ___ по телефо́ну. (кто́-то)
Javobni koʻrish
с ке́м-то — Твори́тельный. Predlog -то da oldinda qoladi. Agar ко́е- boʻlganda — ко́е с кем.
5
Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Agar birortasi soʻrasa, men kutubxonadaman deb ayt.
Javobni koʻrish
Е́сли кто́-нибудь спро́сит, скажи́, что я в библиоте́ке. Shart gapida -нибудь, chunki hali hech kim soʻragani yoʻq. Oʻzbekcha «birortasi» ham shuni koʻrsatib turibdi.
Kalit soʻzlar
- кто́-тоkimdir (bor, kimligi nomaʼlum)
- кто́-нибудьbirortasi, kim boʻlsa ham
- ко́е-ктоbir kishi (bilaman, aytmayman)
- что́-то / что́-нибудьnimadir / biror narsa
- где́-тоqayerdadir
- когда́-тоbir paytlar (oʻtmishda)
- когда́-нибудьqachondir (kelajakda)
- како́й-тоqandaydir
- почему́-тоnegadir
- опа́здыватьkechikmoq
🎯 Esda qoladigan narsa
- -то — voqea boʻlgan, odam bor, kimligi nomaʼlum.
- -нибудь — savol, buyruq, kelasi zamon, shart. «Kim boʻlsa ham».
- Ко́е- — bilaman, lekin aytmayman.
- Oʻzbekcha «…dir» → -то, «birorta» → -нибудь.
- Когда́-то — oʻtmish. Когда́-нибудь — kelajak.
- Turlanadigan narsa — asosiy soʻz: с ке́м-то, о ко́м-то. Lekin ко́е- da predlog ichkariga kiradi: ко́е с кем.