Russian

PR-90: Rasmiy va norasmiy uslub: bir fikrni ikki xil aytish

Bitta xabar — ikki xil kiyim. Rasmiy uslubda kichraytirish ham, yuklama ham, qisqartirish ham boʻlmaydi: uchchalasi norasmiylik belgisi.

PR-90: Rasmiy va norasmiy uslub: bir fikrni ikki xil aytish

Sergey ertaga ishga chiqa olmaydi. U kasal. Bu xabarni ikki kishiga yetkazishi kerak — hamkasbi Olyaga va boʻlim boshligʻi Olga Petrovnaga.

Xabar bitta. Matn esa ikkita boʻlishi shart.

HAMKASBIGA

Оль, приве́т! Слу́шай, я за́втра не смогу́ — заболе́л. Прикро́й, е́сли что. Ну, до свя́зи!

BOSHLIQQA

Уважа́емая О́льга Петро́вна! Сообща́ю Вам, что за́втра, 15 ма́рта, я не смогу́ вы́йти на рабо́ту по боле́зни. С уваже́нием, Серге́й Волко́в.

Ikkalasi ham toʻgʻri rus tili. Ikkalasini almashtirib yuborsangiz — birinchisi qoʻpol, ikkinchisi kulgili chiqadi.

Bu darsda siz

  • Uslubning uch murvatini boshqarasiz: murojaat, lugʻat, grammatika
  • Norasmiy soʻzning rasmiy juftini topasiz
  • Rasmiy matnda nima boʻlmasligini aniq bilasiz
  • Канцеляри́т nima ekanini va nega undan qochish kerakligini bilasiz
  • Bir matnni ikkinchi uslubga oʻgirasiz
Uch murvat murojaat + lugʻat + grammatika

1. Birinchi murvat — murojaat

NorasmiyRasmiy
olmoshты Вы (bosh harf bilan)
ismОль, Ди́ма О́льга Петро́вна, Дми́трий Ива́нович
salomПриве́т! Уважа́емая О́льга Петро́вна!
xayrДава́й! До свя́зи! С уваже́нием, …
Xatda «Вы» bosh harf bilan Bitta odamga yozilgan rasmiy xatda Вы, Вам, Ваш bosh harf bilan yoziladi — bu hurmat belgisi:

Сообща́ю Вам… · Прошу́ Вас… · Ваше письмо́ полу́чено.

Koʻpchilikka yozilsa (masalan eʼlonda) — kichik harf bilan: Уважа́емые колле́ги, про́сим вас…

2. Ikkinchi murvat — lugʻat

Rasmiy uslubning oʻz soʻzlari bor. Ular kundalik soʻzlarning «bayramona» juftlari:

NorasmiyRasmiyOʻzbekcha
сказа́тьсообщи́ть xabar bermoq
купи́тьприобрести́ sotib olmoq
датьпредоста́вить bermoq, ajratmoq
нача́тьприступи́ть к kirishmoq
помо́чьоказа́ть по́мощь yordam koʻrsatmoq
сейча́св настоя́щее вре́мя hozirgi vaqtda
из-зав связи́ с …munosabati bilan
ноодна́ко lekin, biroq
о́ченьвесьма́ juda, nihoyatda
пото́мвпосле́дствии keyinchalik
Oʻzbekchada ham xuddi shu ikkilik bor Bu boʻlinish sizga yangi emas. Oʻzbek tilida ham bir fikrning kundalik va rasmiy shakli bor:

aytdimmaʼlum qilaman
oldimqabul qildim
hozirayni paytda
shuning uchunshu munosabat bilan

Ikkala tilda ham rasmiy soʻzlar uzunroq va koʻpincha oʻzlashma: ruschada — kitobiy va cherkov-slavyan qatlami, oʻzbekchada — arab va fors qatlami. Yaʼni mexanizm bir xil.

3. Uchinchi murvat — grammatika

BelgiNorasmiyRasmiy
gap uzunligiqisqa, uzuq toʻliq, tugallangan
shaxsя реши́л бы́ло при́нято реше́ние
feʼl / otмы прове́рили была́ проведена́ прове́рка
predlogиз-за дождя́ в связи́ с дождём
soʻrovДай, пожа́луйста… Прошу́ Вас предоста́вить…

Bitta fikr, ikki grammatika

Мы реши́ли не открыва́ть филиа́л.

Biz filial ochmaslikka qaror qildik. — norasmiy, aniq kim.

Бы́ло при́нято реше́ние не открыва́ть филиа́л.

Filial ochmaslik haqida qaror qabul qilindi. — rasmiy, kim ekani yashiringan.

Rasmiy uslub majhul nisbatni (PR-61) yaxshi koʻradi — chunki u shaxsni yashiradi.

4. Rasmiy matnda hech qachon boʻlmaydigan uchta narsa

Mana bu joyda oxirgi uch dars birlashadi. Uchchalasi ham norasmiylik belgisi:

NimaQaysi darsdaMisolRasmiyda
yuklamalarPR-84 же, ведь, ну, вот, ра́зве
jonli qisqarishlarPR-85 щас, здра́сьте, коро́че
kichraytirishPR-88 неде́лька, мину́точка
Bitta soʻz butun xatni buzadi Rasmiy xatda bitta norasmiy soʻz yetadi — matnning ohangi darrov qulaydi:

Прошу́ предоста́вить о́тпуск на неде́льку.
Сообща́ю, что я, коро́че, не смогу́ прийти́.
Ну, прошу́ рассмотре́ть моё заявле́ние.

Uchchala gapda ham qolgan hamma narsa toʻgʻri. Faqat bitta soʻz — va xat jiddiy boʻlmay qoladi.

5. Канцеляри́т — rasmiylikning kasalligi

Rasmiy uslubni oshirib yuborish ham xato. Rus yozuvchisi Korney Chukovskiy 1962-yilda «Живо́й как жизнь» kitobida bunday tilga nom qoʻygan: канцеляри́т — «idorachilik kasalligi».

В це́лях осуществле́ния улучше́ния ка́чества обслу́живания населе́ния…

Что́бы лу́чше обслу́живать люде́й… — bir xil maʼno, uch marta qisqa.

Oddiy oʻlchov Agar gapda ketma-ket uchta «-ение / -ание» li ot kelsa — bu канцеляри́т. Ularning birortasini feʼlga aylantiring:

проведе́ние прове́рки выполне́ния пла́на
прове́рить, как вы́полнен план

Rasmiy uslub aniq boʻlishi kerak, ogʻir emas. Yaxshi rasmiy xat — qisqa xat.

Koʻp uchraydigan xatolar

Приве́т, О́льга Петро́вна! Я за́втра не приду́.

Уважа́емая О́льга Петро́вна! Сообща́ю Вам, что за́втра я не смогу́ вы́йти на рабо́ту.

Прошу́ предоста́вить мне о́тпуск на неде́льку.

…о́тпуск на неде́лю — rasmiy matnda kichraytirish boʻlmaydi (PR-88).

Уважа́емый Дми́трий! Ты не мог бы посмотре́ть отчёт?

Уважа́емый Дми́трий Ива́нович! Не могли́ бы Вы посмотре́ть отчёт? — murojaat va olmosh mos boʻlsin.

Осуществля́ем проведе́ние обуче́ния сотру́дников.

Обуча́ем сотру́дников. — канцеляри́т oʻrniga feʼl.

Mashq

1 Rasmiy juftini toping.
сказа́ть · купи́ть · сейча́с · из-за

Javobni koʻrish

сообщи́ть · приобрести́ · в настоя́щее вре́мя · в связи́ с. Eʼtibor bering: rasmiy variant deyarli har doim uzunroq — ikkala tilda ham shunday.

2 Bu gapda nima notoʻgʻri?
Уважа́емая Мари́на Петро́вна! Ну, прошу́ рассмотре́ть моё заявле́ние.

Javobni koʻrish

«Ну» — yuklama (PR-84), rasmiy matnda oʻrni yoʻq. Uni olib tashlash yetadi: Уважа́емая Мари́на Петро́вна! Прошу́ рассмотре́ть моё заявле́ние.

3 Bu gapni norasmiy uslubga oʻgiring.
Бы́ло при́нято реше́ние перенести́ встре́чу.

Javobni koʻrish

Мы реши́ли перенести́ встре́чу. Majhul nisbat shaxsni yashirardi; norasmiy uslubda esa kim qilgani aytiladi.

4 Bu канцеляри́т ni tuzating.
Осуществля́ем проведе́ние прове́рки докуме́нтов.

Javobni koʻrish

Проверя́ем докуме́нты. Uchta «-ение» li ot ketma-ket kelgan edi — bu belgining oʻzi yetarli. Bittasini feʼlga aylantirsangiz, gap tiklanadi.

5 Bu xabarni boshligʻingizga yozing (rasmiy uslubda).
«Дим, я опозда́ю мину́т на два́дцать, про́бки».

Javobni koʻrish

Уважа́емый Дми́трий Ива́нович! Сообща́ю, что задержу́сь приме́рно на два́дцать мину́т в связи́ с зато́рами на доро́ге. С уваже́нием, …
Uch murvat ham burildi: murojaat (Дим → Дми́трий Ива́нович), lugʻat (про́бки → зато́ры на доро́ге), grammatika (uzuq gap → toʻliq gap).

Kalit soʻzlar

  • стильuslub
  • официа́льныйrasmiy
  • разгово́рныйsoʻzlashuv, norasmiy
  • сообщи́тьxabar bermoq
  • предоста́витьbermoq, ajratmoq
  • в связи́ с…munosabati bilan
  • в настоя́щее вре́мяhozirgi vaqtda
  • одна́коlekin, biroq
  • с уваже́ниемhurmat bilan
  • канцеляри́тogʻir idorachilik tili

🎯 Esda qoladigan narsa

  • Bitta fikrning ikki kiyimi bor. Kiyimni vaziyat tanlaydi, siz emas.
  • Uch murvat: murojaat (ты/Вы), lugʻat (сказа́ть/сообщи́ть), grammatika (я реши́л / бы́ло при́нято реше́ние).
  • Xatda bitta odamga — Вы bosh harf bilan.
  • Rasmiy matnda yuklama yoʻq (PR-84), qisqarish yoʻq (PR-85), kichraytirish yoʻq (PR-88).
  • Rasmiy uslub majhul nisbatni yaxshi koʻradi — u shaxsni yashiradi.
  • Канцеляри́т — rasmiylikning oshib ketgani. Ketma-ket uchta «-ение» koʻrsangiz, bittasini feʼlga aylantiring.
Helpful? Dislike 0 Log in to react