PR-91: Xat, ariza va rasmiy hujjat tili
Arizaning shapkasi — tirik kelishik mashqi: «kimga» Дательный, «kimdan» от + Родительный. Oʻzbekcha ariza esa -GA va -DAN ishlatadi.
PR-91: Xat, ariza va rasmiy hujjat tili
PR-90 da uslubni tanlashni oʻrgandik. Endi eng koʻp kerak boʻladigan uchta hujjatni tayyor qolip sifatida olamiz: заявле́ние, делово́е письмо́ va электро́нное письмо́.
Yaxshi xabar: bu hujjatlarda ijod qilish kerak emas. Ular qolip — qolipni bilsangiz, yozish besh daqiqada bitadi.
Bu darsda siz
- Заявле́ние ni toʻgʻri shapka bilan yozasiz
- Shapkadagi ikki kelishikni aniq qoʻyasiz
- Делово́е письмо́ ning besh qismini bilasiz
- Tayyor rasmiy iboralarni olasiz
- Elektron xatning mavzu satrini toʻgʻri yozasiz
1. Заявле́ние — qolipi
Toʻliq namuna
Дире́ктору шко́лы № 12
Ивано́вой М. П.
от ученика́ 9-А кла́сса
Кари́мова Жасу́ра
Заявле́ние
Прошу́ Вас разреши́ть мне не посеща́ть заня́тия 12 ма́рта 2026 го́да в связи́ с уча́стием в областно́й олимпиа́де по ру́сскому языку́.
10.03.2026 Кари́мов
Shapka yuqori oʻngda, «Заявление» oʻrtada, sana chapda, imzo oʻngda.
2. Shapka — tirik kelishik mashqi
Mana bu darsning gavhari. Shapkaning ikki satri — ikki kelishik, va ikkalasi ham majburiy:
| Satr | Savoli | Kelishik | Shakli |
|---|---|---|---|
| yuqori satr | кому́? | Да́тельный | Дире́ктору · Ивано́вой |
| pastki satr | от кого́? | от + Роди́тельный | от ученика́ · Кари́мова |
12-son maktab direktori
M. P. Ivanovaga ← joʻnalish kelishigi
9-A sinf oʻquvchisi
Jasur Karimovdan ← chiqish kelishigi
Endi ruschasiga qarang:
Дире́ктору … Ивано́вой ← Да́тельный
от ученика́ … Кари́мова ← Роди́тельный
-GA = Да́тельный · -DAN = от + Роди́тельный. Toʻliq moslik. Oʻzbekcha arizani qanday boshlasangiz, ruschasini ham shunday boshlaysiz — faqat qoʻshimcha oʻrniga kelishik qoʻyasiz.
2. Familiya ismdan oldin yoziladi: Кари́мова Жасу́ра,
3. Matn har doim «Прошу́» soʻzi bilan boshlanadi — «Я хочу́» yoki «Мне ну́жно» emas.
3. Tayyor iboralar
| Ibora | Qachon | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| Прошу́ Вас разреши́ть… | ruxsat soʻrash | ruxsat berishingizni soʻrayman |
| Прошу́ предоста́вить… | taʼtil, hujjat | berishingizni soʻrayman |
| Прошу́ рассмотре́ть… | ariza, taklif | koʻrib chiqishingizni soʻrayman |
| Довожу́ до Ва́шего све́дения, что… | xabar berish | maʼlum qilamanki… |
| В связи́ с… | sabab | …munosabati bilan |
| На основа́нии… | hujjatga tayanish | …asosida |
| Зара́нее благодарю́. | xat oxiri | oldindan rahmat |
| С уваже́нием, … | imzo oldidan | hurmat bilan |
4. Делово́е письмо́ — besh qism
Qolip
Уважа́емая Мари́на Петро́вна!
Довожу́ до Ва́шего све́дения, что докуме́нты на́шей гру́ппы гото́вы.
Прошу́ Вас сообщи́ть, когда́ мы мо́жем их принести́.
Зара́нее благодарю́ за отве́т.
С уваже́нием,
Жасу́р Кари́мов
Murojaat → xabar → soʻrov → minnatdorchilik → imzo.
Уважа́емый Дми́трий Ива́нович!
Сообща́ю Вам, что…
Vergul ham uchraydi, lekin undov belgisi rasmiyroq va ish yozishmalarida shu meʼyor hisoblanadi.
Va yodda tuting: Уважа́емый — erkakka, Уважа́емая — ayolga.
5. Электро́нное письмо́
| Qismi | Qoida | Misol |
|---|---|---|
| Те́ма | qisqa, aniq, feʼlsiz | Заявле́ние на уча́стие в олимпиа́де |
| Приве́тствие | ism + otasining ismi | Уважа́емая Мари́на Петро́вна! |
| Те́ло | bir gap — bir fikr | Прошу́ Вас рассмотре́ть… |
| По́дпись | har doim boʻlsin | С уваже́нием, Жасу́р Кари́мов |
✗
✓ Те́ма: Заявле́ние на о́тпуск с 12 по 19 ма́рта
Yaxshi mavzu satri — ot bilan tugagan qisqa ibora, feʼlsiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
Дире́ктор шко́лы Ивано́ва М. П.
Дире́ктору шко́лы Ивано́вой М. П. — «kimga?» → Да́тельный.
от учени́к 9-А кла́сса Кари́мов Жасу́р
от ученика́ 9-А кла́сса Кари́мова Жасу́ра — «kimdan?» → Роди́тельный.
Заявле́ние. — nuqta bilan
Заявле́ние — sarlavhadan keyin nuqta qoʻyilmaydi.
Я хочу́ пойти́ на олимпиа́ду.
Прошу́ Вас разреши́ть мне уча́ствовать в олимпиа́де — arizada «xohlayman» emas, «soʻrayman».
Mashq
1
Shapkaning yuqori satrini yozing.
Дире́ктор заво́да — Петро́в Ива́н Серге́евич
Javobni koʻrish
Дире́ктору заво́да
Петро́ву И. С. — «kimga?» degan savolga javob, demak
Да́тельный. Oʻzbekchada bu -ga:
«zavod direktori Petrov I. S.ga».
2
Shapkaning pastki satrini yozing.
Студе́нтка Ю́лдашева Дилно́за
Javobni koʻrish
от студе́нтки Ю́лдашевой Дилно́зы — «kimdan?», demak от + Роди́тельный. Uchala soʻz ham oʻzgardi: студе́нтка → студе́нтки, Ю́лдашева → Ю́лдашевой, Дилно́за → Дилно́зы.
3
Bu boshlanish qaysi qoidani buzyapti?
Уважа́емый Дми́трий Ива́нович, ты не мог бы посмотре́ть отчёт?
Javobni koʻrish
Ikkitasini. Birinchidan, murojaatdan keyin undov belgisi boʻlishi kerak. Ikkinchidan, Уважа́емый + ism va otasining ismi bilan ты birga kelmaydi — Вы boʻlishi shart: Уважа́емый Дми́трий Ива́нович! Не могли́ бы Вы посмотре́ть отчёт?
4
Elektron xatning mavzu satrini tuzating.
Те́ма: Здра́вствуйте, у меня́ вопро́с
Javobni koʻrish
Masalan: Те́ма: Вопро́с о сро́ках пода́чи докуме́нтов. Mavzu satrida salom ham, feʼl ham kerak emas — faqat nima haqida ekani, qisqa ot iborasi bilan.
5
Toʻliq ariza matnini yozing.
Bekzod 3 apreldan 5 aprelgacha darsga kela olmaydi — akasining
toʻyi bor.
Javobni koʻrish
Прошу́ Вас разреши́ть мне
не посеща́ть заня́тия с 3 по 5 апре́ля в связи́ со сва́дьбой
бра́та.
Qolip: Прошу́ Вас + infinitiv +
в связи́ с + sabab (Твори́тельный). Eʼtibor bering:
со сва́дьбой — ikki undosh yonma-yon kelgani uchun
с ga о qoʻshiladi.
Kalit soʻzlar
- заявле́ниеariza
- делово́е письмо́ish xati
- Прошу́ Вас…sizdan soʻrayman
- разреши́тьruxsat bermoq
- рассмотре́тьkoʻrib chiqmoq
- довожу́ до Ва́шего све́денияmaʼlum qilamanki
- на основа́нии…asosida
- по́дписьimzo
- уважа́емый / уважа́емаяhurmatli
- те́ма письма́xat mavzusi
🎯 Esda qoladigan narsa
- Shapka — ikki kelishik: «kimga» Да́тельный, «kimdan» от + Роди́тельный.
- Oʻzbekcha ariza aynan shuni qiladi: -GA va -DAN. Toʻliq moslik.
- Заявле́ние dan keyin nuqta yoʻq; familiya ismdan oldin; matn «Прошу́» bilan boshlanadi.
- Ish xati besh qismli: murojaat → xabar → soʻrov → minnatdorchilik → imzo.
- Murojaatdan keyin undov belgisi, keyin yangi qatordan bosh harf.
- Elektron xatning mavzusi — qisqa ot iborasi, feʼlsiz va salomsiz.