PJ-19: も, と, や — «ham», «va», «va boshqalar»
Uchta kichik qoʻshimcha: も «ham» deydi va は/が ni siqib chiqaradi, と toʻliq roʻyxat tuzadi, や esa «va shunga oʻxshashlar» deydi.
PJ-19: も, と, や — «ham», «va», «va boshqalar»
Uchta kichkina qoʻshimcha, uchtasi ham bir boʻgʻin. Lekin ular gapga katta narsa qoʻshadi: も bilan «men ham» deysiz, と bilan roʻyxat tuzasiz, や bilan esa roʻyxatni ochiq qoldirasiz.
Bitta muhim nozik joy bor va uni darrov aytaman: も は yoki が ga qoʻshilmaydi — u ularni siqib chiqaradi. Bu boshlovchilar eng koʻp adashadigan nuqta.
Bu darsda siz
- も bilan «ham» deysiz va uni は/が oʻrniga qoʻyasiz
- と bilan toʻliq roʻyxat tuzasiz
- や bilan «va shunga oʻxshashlar» deysiz
- と ning ikkinchi maʼnosini — «bilan» ni bilib olasiz
1. も — «ham», va u nimani siqib chiqaradi
アフソナさんは学生です。私も学生です。
afusona-san wa gakusē desu. watashi mo gakusē desu
Afsona talaba. Men ham talabaman.
Ikkinchi gapda は yoʻq — も uning oʻrnini egalladi. «私はも» yoki «私もは» degan birikma mavjud emas.
Qoida: も — は va が ning oʻrniga qoʻyiladi, ular bilan birga emas. Boshqa qoʻshimchalar bilan esa birga ishlaydi: 学校にも («maktabga ham»), 友達とも («doʻst bilan ham»).
✗ NOTOʻGʻRI
は + も
私はも学生です
Bunday shakl yoʻq.
✓ TOʻGʻRI
も
私も学生です
は tushib qoladi.
Oʻzbekchada bu muammo yoʻq — biz «men ham» deymiz va hech narsa tushmaydi, chunki oʻzbekcha ega qoʻshimchasiz turadi. Yaponchada esa ega doim qoʻshimcha oladi, shuning uchun も kelganda joy boʻshatish kerak. Buni shunday tasavvur qiling: gapda bitta joy bor, va は, が, も oʻsha bitta joy uchun raqobat qiladi.
2. も inkor bilan — «ham …emas»
私も先生ではありません。
watashi mo sensē dewa arimasen
Men ham oʻqituvchi emasman.
も inkor gapda ham xuddi shunday ishlaydi: «boshqasi ham emas, men ham emas».
3. と — toʻliq roʻyxat
と otlarni bogʻlaydi va roʻyxat toʻliq ekanini bildiradi: sanalganlardan boshqa hech narsa yoʻq.
と faqat OTLARNI bogʻlaydi. Oʻzbekchada «va» gaplarni ham bogʻlaydi («keldi va ketdi»), yaponchada esa と buni qila olmaydi. Gaplarni bogʻlash boshqa vosita bilan qilinadi va uni PJ-33 da koʻramiz. Hozircha: と — ot bilan ot orasida.
4. や — ochiq roʻyxat
や ham «va» degani, lekin u «va shunga oʻxshash boshqalar» degan maʼnoni ham qoʻshadi. Roʻyxat namuna, toʻliq emas.
と — TOʻLIQ
本と鞄
Kitob va sumka. Faqat shu ikkitasi, boshqa hech narsa yoʻq.
や — OCHIQ
本や鞄
Kitob, sumka va boshqalar. Namuna keltirildi, roʻyxat davom etishi mumkin.
Oʻzbekchada bunga aniq muqobil bor: «kitob va sumka» — と, «kitob-u sumka kabilar» yoki «kitob, sumka va hokazo» — や. Yaponlar bu farqni juda sezgir ishlatadi: doʻkonda sotuvchidan «本や鞄があります» eshitsangiz, u yerda boshqa narsalar ham borligini bilasiz.
5. Roʻyxatdagi oxirgi と
Ingliz tilida roʻyxatda «va» faqat oxirgi ikki soʻz orasida turadi. Yapon tilida esa と har bir juftlik orasida takrorlanadi.
本と鞄と時計があります。
hon to kaban to tokē ga arimasu
Kitob, sumka va soat bor.
Uchta narsa — ikkita と. Oʻzbekchada «kitob, sumka va soat» deymiz, yaponchada esa har bir bogʻlanish belgilanadi.
Roʻyxat oxirida と qolmaydi. «本と鞄と» deb toʻxtatib boʻlmaydi — と ikki tomonni bogʻlaydi, shuning uchun undan keyin doim nimadir kelishi kerak. や da esa boshqacha: u roʻyxat oxirida ham qolishi mumkin, chunki «va boshqalar» degan maʼno allaqachon ichida.
6. と ning ikkinchi maʼnosi — «bilan»
Xuddi shu と yana bir ishni bajaradi: odam bilan birga nimadir qilishni bildiradi.
友達と学校にいます。
tomodachi to gakkō ni imasu
Doʻstim bilan maktabdaman.
Bu yerda と «va» emas, «bilan». Farqni kontekst hal qiladi: と dan keyin roʻyxat davom etsa — «va», feʼl kelsa — «bilan».
Yolgʻiz boʻlsangiz — 一人で. Bu ibora juda koʻp uchraydi va uni hozirdan yodlab qoʻygan maʼqul: «一人で本があります» emas, albatta — u feʼl bilan ishlaydi, va feʼlni keyingi darsda oʻrganamiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 私はも学生です
✓ 私も学生です — も は ni siqib chiqaradi, ular birga turmaydi.
✗ 私がも行きます
✓ 私も… — が ni ham siqib chiqaradi. Lekin に, と kabi qoʻshimchalar bilan も birga turadi: 学校にも.
✗ Roʻyxat toʻliq boʻlsa ham や ishlatish
✓ Toʻliq roʻyxat — と. や «va boshqalar» degan maʼno qoʻshadi va bu koʻpincha kerak boʻlmaydi.
Mashq
1. «Men ham talabaman» ni yaponchada ayting.
Javob
私も学生です。 — は tushib qoladi, chunki も uning oʻrnini egallaydi.
2. も qaysi qoʻshimchalarni siqib chiqaradi?
Javob
は va が. Boshqalar bilan (に, と…) birga turadi: 学校にも, 友達とも.
3. と va や orasidagi farq nima?
Javob
と — roʻyxat toʻliq, faqat sanalganlar. や — roʻyxat ochiq, «va shunga oʻxshash boshqalar».
4. と gaplarni bogʻlay oladimi?
Javob
Yoʻq. と faqat otlarni bogʻlaydi. Gaplarni bogʻlash boshqa vosita bilan qilinadi (PJ-33).
5. 友達と — bu «doʻst va» mi, «doʻst bilan» mi?
Javob
Kontekst hal qiladi. と dan keyin yana ot kelsa — «va». Feʼl yoki kesim kelsa — «bilan».
Kalit soʻzlar
- も — ham (は/が ni siqib chiqaradi)
- と — va (toʻliq roʻyxat); bilan
- や — va boshqalar (ochiq roʻyxat)
- 一人で — yolgʻiz
- 犬 — it
- 学校 — maktab
- 友達 — doʻst
- 家族 — oila
- 兄弟 — aka-uka, opa-singil
- 果物 — meva
Esda qoladigan uch narsa
- も は va が ni siqib chiqaradi, boshqa qoʻshimchalar bilan esa birga turadi.
- と — toʻliq roʻyxat, や — «va boshqalar».
- と faqat otlarni bogʻlaydi, va u «bilan» maʼnosini ham beradi.