PJ-22: で va へ — vosita, joy va yoʻnalishning ikkinchi shakli
に va で farqi — yaponchadagi eng nozik juftliklardan biri: に narsa TURGAN joyni, で esa ish BAJARILAYOTGAN joyni koʻrsatadi.
PJ-22: で va へ — vosita, joy va yoʻnalishning ikkinchi shakli
Oʻtgan darsda bitta gapga izoh qoʻygan edim va uni tushuntirmagan edim: «学校で本を読みます» — nega bu yerda に emas, で? Bugun shu savolga javob beramiz.
Javob bir jumlada sigʻadi: に narsa turgan joyni, で esa ish bajarilayotgan joyni koʻrsatadi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-da» — shuning uchun bu farq oʻzbek oʻquvchi uchun yangi va uni alohida oʻrganish kerak.
Bu darsda siz
- に va で ni bir umrga ajratasiz
- で bilan vositani aytasiz: «avtobusda», «qalamda»
- へ ni yoʻnalish uchun ishlatasiz va uni [e] deb oʻqiysiz
- で ning uchinchi vazifasini — «bilan, yordamida» ni bilib olasiz
1. に yoki で — feʼl hal qiladi
Qaysi birini tanlashni feʼl aytadi. Feʼl harakat bildirsa — で. Feʼl faqat mavjudlik yoki turish bildirsa — に.
に — turadi, mavjud
教室に います
あります · います bilan. Narsa oʻsha yerda bor, hech nima qilmaydi.
で — ish qiladi
教室で 勉強します
Harakat feʼllari bilan. Oʻsha yerda nimadir bajariladi.
図書館に本があります。図書館で本を読みます。
toshokan ni hon ga arimasu. toshokan de hon o yomimasu
Kutubxonada kitob bor. Kutubxonada kitob oʻqiyman.
Bir xil joy, ikki xil qoʻshimcha. Birinchi gapda kitob turibdi — に. Ikkinchisida men ish qilyapman — で. Oʻzbekchada ikkalasi ham «kutubxonada».
Bu — oʻzbek oʻquvchi uchun yangi farq. Oʻzbekchada bitta «-da» ikkala ishni ham bajaradi, shuning uchun sezgingiz bu yerda yordam bermaydi. Lekin sinash usuli oson: feʼlga qarang. Agar feʼl 行きます, 読みます, 食べます kabi harakat boʻlsa — で. Agar あります yoki います boʻlsa — に. Boshqa hech narsani oʻylash kerak emas.
2. で — vosita: «nima bilan»
で ning ikkinchi vazifasi: ish nima yordamida bajarilishini koʻrsatadi. Transport, asbob, til — hammasi で bilan.
| Yaponcha | Maʼnosi | Turi |
|---|---|---|
| バスで行きます | avtobusda boraman | transport |
| 電車で行きます | poyezdda boraman | transport |
| 鉛筆で書きます | qalamda yozaman | asbob |
| 日本語で話します | yaponchada gaplashaman | til |
Yurish esa で olmaydi. «Piyoda» — 歩いて, alohida ibora. Chunki oyoq vosita emas, harakatning oʻzi. Buni hozircha tayyor soʻz sifatida yodlab qoʻying.
3. へ — yoʻnalishning ikkinchi shakli
へ ham に kabi yoʻnalishni bildiradi. Farqi juda nozik va boshlangʻich darajada deyarli sezilmaydi — lekin bitta narsani albatta bilish kerak.
Yana bir «yozilishi boshqa, oʻqilishi boshqa» qoʻshimcha. は [wa], を [o], va endi へ [e]. Uchalasi ham eski yozuvdan qolgan va uchalasi ham faqat qoʻshimcha sifatida shunday oʻqiladi. Soʻz ichida へ oddiy «he» boʻlib qoladi.
に — MANZIL
学校に
Aniq borish nuqtasi. «Maktabga» — va maktabga yetib boraman.
へ — TOMON
学校へ
Yoʻnalish, tomon. «Maktab tomonga» — yetib borish urgʻulanmaydi.
Amalda ikkalasi ham toʻgʻri. 学校に 行きます va 学校へ 行きます — ikkalasi ham «maktabga boraman». Farq shu qadar nozikki, yaponlar ham ularni almashtirib ishlatadi. へ biroz rasmiyroq va yozma tilda koʻproq uchraydi; xat va manzillarda esa deyarli doim へ ishlatiladi. Boshlovchi uchun tavsiya: に ni tanlang, va へ ni koʻrganingizda tanib oling.
4. Uchta qoʻshimcha bir jadvalda
| Qoʻshimcha | Vazifasi | Feʼl turi | Misol |
|---|---|---|---|
| に | turgan joy | あります · います | 家にいます |
| に | manzil | harakat feʼli | 家に帰ります |
| へ | tomon | harakat feʼli | 家へ帰ります |
| で | ish joyi | harakat feʼli | 家で読みます |
| で | vosita | har qanday | バスで行きます |
毎日バスで学校へ行きます。教室で日本語を勉強します。
mainichi basu de gakkō e ikimasu. kyōshitsu de nihongo o benkyō shimasu
Har kuni avtobusda maktabga boraman. Sinfda yapon tilini oʻrganaman.
Bitta gapda で ikki xil ishda: バスで — vosita, 教室で — ish joyi. Va へ yoʻnalish beryapti.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 教室に勉強します
✓ 教室で… — 勉強します harakat feʼli, demak で.
✗ 教室で先生がいます
✓ 教室に… — います mavjudlik bildiradi, demak に.
✗ へ ni «he» deb oʻqish
✓ Qoʻshimcha boʻlganda [e]. は [wa] va を [o] bilan bir qatorda — uchta eski qoʻshimcha.
Mashq
1. 教室___本を読みます — に yoki で?
Javob
で — 読みます harakat feʼli, ish oʻsha yerda bajarilyapti.
2. 教室___先生がいます — に yoki で?
Javob
に — います mavjudlikni bildiradi, harakat emas.
3. «Avtobusda boraman» ni yaponchada ayting.
Javob
バスで行きます。 — で bu yerda vosita: nima yordamida.
4. へ qanday oʻqiladi va u yana qaysi ikkita qoʻshimchaga oʻxshaydi?
Javob
[e]. は [wa] va を [o] bilan bir qatorda — uchalasi ham eski yozuvdan qolgan va faqat qoʻshimcha sifatida shunday oʻqiladi.
5. に va で ni qanday tez ajratasiz?
Javob
Feʼlga qarang. あります / います — に. Harakat feʼli — で. Boshqa hech narsani oʻylash kerak emas.
Kalit soʻzlar
- で — …da (ish joyi), …bilan (vosita)
- へ — …tomonga, [e]
- バス — avtobus
- 電車 — poyezd
- 自転車 — velosiped
- 鉛筆 — qalam
- 話します — gaplashaman
- 歩いて — piyoda
- 図書館 — kutubxona
- 公園 — bogʻ, skver
Esda qoladigan uch narsa
- に = turgan joy (あります · います), で = ish bajarilgan joy (harakat feʼli).
- で vositani ham bildiradi: バスで, 鉛筆で.
- へ [e] — に ning rasmiyroq varianti; boshlovchi に ni tanlasa boʻladi.