PJ-24: Vaqt — soat, hafta kunlari, 〜から 〜まで
Soatni aytish, hafta kunlarini ishlatish va から〜まで bilan «…dan …gacha» deyish — kundalik hayotning vaqt tili.
PJ-24: Vaqt — soat, hafta kunlari, 〜から 〜まで
Sonlarni PJ-12 da oʻrgandingiz, に ni PJ-21 da. Endi ikkalasini birlashtiramiz va vaqtni ishlatishni oʻrganamiz: soat nechada, qaysi kuni, qachondan qachongacha.
Bitta ogohlantirish bilan boshlaymiz: soat aytishda 4, 7 va 9 yana oʻsha eski muammoni keltiradi — va bu safar ular boshqacha tanlanadi.
Bu darsda siz
- Soatni aytasiz va uning uchta istisnosini bilasiz
- Daqiqani qoʻshasiz: 〜分
- から va まで bilan oraliq aytasiz
- Hafta kunlari bilan gap tuzasiz
1. Soat — 〜時
Son + 時. Oddiy — uchta istisnodan tashqari.
| Soat | Yaponcha | Oʻqilishi | Diqqat |
|---|---|---|---|
| 1 | 一時 | ichiji | — |
| 4 | 四時 | yoji | よんじ EMAS |
| 7 | 七時 | shichiji | ななじ EMAS |
| 9 | 九時 | kuji | きゅうじ EMAS |
| 10 | 十時 | jūji | — |
4 yana boshqacha! Oylarda 4 し edi (四月), soatda esa よ — 四時. Na «よん», na «し». Bu yapon tilidagi eng tartibsiz son va uni har bir sanoq soʻzi bilan alohida yodlash kerak. 7 va 9 esa oylardagi kabi: しち va く.
2. Daqiqa — 〜分
Daqiqada tovush oʻzgaradi: baʼzi sonlardan keyin ふん, baʼzilaridan keyin ぷん. Bu PJ-12 dagi ひゃく → びゃく → ぴゃく bilan bir xil hodisa.
| Daqiqa | Oʻqilishi | Daqiqa | Oʻqilishi |
|---|---|---|---|
| 1分 | ippun | 5分 | gofun |
| 2分 | nifun | 6分 | roppun |
| 3分 | sanpun | 10分 | juppun |
| 4分 | yonpun | 30分 | sanjuppun |
Yarim soat uchun qisqa soʻz bor: 半. «七時半» = «yetti yarim» — 三十分 deb aytishdan ancha qulayroq va yaponlar deyarli doim shuni ishlatadi.
3. から va まで — «dan» va «gacha»
Bu ham oʻzbekchaga aynan mos tushadi. «Toʻqqizdan beshgacha» — ikkala qoʻshimcha ham soʻzga yopishadi va shu tartibda turadi. Yaponchada から = «-dan», まで = «-gacha». Ular faqat vaqt bilan emas, joy bilan ham ishlaydi: 家から学校まで — «uydan maktabgacha».
月曜日から金曜日まで学校へ行きます。
getsuyōbi kara kin-yōbi made gakkō e ikimasu
Dushanbadan jumagacha maktabga boraman.
から va まで hafta kunlari bilan ham ishlaydi. Diqqat: bu yerda に qoʻyilmaydi — から va まで oʻzi vaqt munosabatini bildiradi.
から yolgʻiz ham ishlatiladi — «…dan (boshlab)»: «九時から始まります» («toʻqqizdan boshlanadi»). Xuddi shunday まで ham yolgʻiz turishi mumkin. Ikkalasi doim juft boʻlishi shart emas.
4. Hafta kunlari bilan gap
Hafta kunlarini PJ-12 da koʻrgan edingiz. Endi ularni gapda ishlatamiz — va bu yerda bitta nozik joy bor.
| Gap | に bormi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 月曜日に行きます | ha | dushanba kuni boraman |
| 月曜日は行きます | は | dushanba kuni esa boraman (taqqoslash) |
| 毎週行きます | yoʻq | har hafta boraman |
Qoida oʻzgarmadi (PJ-21): aniq vaqtga に qoʻyiladi, oʻzi vaqtni bildiradigan soʻzga qoʻyilmaydi. Hafta kuni — aniq nuqta, demak に oladi. 毎週 («har hafta») esa 毎日 kabi — に olmaydi.
5. 午前 va 午後
Yaponiyada kundalik nutqda 12 soatlik tizim ishlatiladi, shuning uchun «tushdan oldin» va «tushdan keyin» ni aytish kerak boʻladi.
| Yaponcha | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| 午前 | tushdan oldin | 午前九時 — ertalabki 9 |
| 午後 | tushdan keyin | 午後三時 — kunduzgi 3 |
Tartibga eʼtibor bering: 午前 va 午後 soatdan oldin turadi — oʻzbekchadagi «ertalabki soat toʻqqiz» kabi. Rasmiy jadvallarda esa 24 soatlik tizim ham uchraydi va u yerda bu soʻzlar kerak emas.
6. Kunning qismlari
| Soʻz | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 朝 | asa | ertalab |
| 昼 | hiru | tush payti |
| 夕方 | yūgata | kechqurun |
| 夜 | yoru | tun |
Bularga ham に qoʻyilmaydi — ular 今日 kabi oʻzi vaqtni bildiradi: «朝コーヒーを 飲みます». Qoida butun kurs davomida bir xil: son bor — に bor, son yoʻq — に yoʻq. Bu — vaqt qoʻshimchalarini eslab qolishning eng sodda usuli.
7. «Soat nechada?» deb soʻrash
何時から何時まで勉強しますか。
nanji kara nanji made benkyō shimasu ka
Soat nechadan nechagacha oʻqiysiz?
何時 — «soat necha». Sanoq soʻzi bilan doim なん (PJ-18). Va u から / まで bilan bemalol birikadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 四時
✓ 四時 — soatda 4 «よ». Oylarda esa «し» edi. Har sanoq soʻzi bilan alohida.
✗ 九時から五時までに働きます
✓ …まで働きます — から va まで oʻzi vaqt munosabatini bildiradi, に ortiqcha.
✗ 毎週に行きます
✓ 毎週行きます — «har hafta» oʻzi vaqtni bildiradi, に olmaydi.
Mashq
1. Soat 4 qanday aytiladi?
Javob
四時 — «よじ». Na «よんじ», na «しじ». Soatda 4 uchun maxsus shakl.
2. «Toʻqqizdan beshgacha» ni yaponchada ayting.
Javob
九時から五時まで。 — に qoʻyilmaydi.
3. «Yetti yarim» ni qanday aytasiz?
Javob
七時半 — 半 «yarim» degani va yaponlar deyarli doim shuni ishlatadi.
4. 月曜日 ga に qoʻyiladimi?
Javob
Ha — hafta kuni aniq vaqt nuqtasi. Lekin 毎週 ga qoʻyilmaydi.
5. から va まで faqat vaqt bilan ishlaydimi?
Javob
Yoʻq — joy bilan ham: 家から学校まで («uydan maktabgacha»).
Kalit soʻzlar
- 〜時 — soat
- 〜分 — daqiqa
- 半 — yarim
- から — …dan
- まで — …gacha
- 何時 — soat necha
- 毎週 — har hafta
- 働きます — ishlayman
- 始まります — boshlanadi
- 午前・午後 — tushdan oldin, tushdan keyin
Esda qoladigan uch narsa
- Soatda 4 = よじ, 7 = しちじ, 9 = くじ. Oylardagidan farq qiladi.
- から … まで = «…dan …gacha», vaqt uchun ham, joy uchun ham. に kerak emas.
- Hafta kuni に oladi, 毎週 esa olmaydi.