PJ-25: い-sifatlar — ularning inkori va oʻtgan zamoni
Yaponcha sifatlar feʼl kabi tuslanadi va zamonni oʻzi tashiydi — bu oʻzbek va rus tillaridan tubdan farq qiladi.
PJ-25: い-sifatlar — ularning inkori va oʻtgan zamoni
Yigirma toʻrt dars davomida narsalarni nomlash va odamlarning ish qilishi haqida gapirdingiz. Bugun ularni taʼriflashni oʻrganasiz — va bu yerda yapon tili sizni hayratda qoldiradi.
Chunki yaponcha sifat sifat kabi emas, feʼl kabi ishlaydi: u oʻzi inkor boʻladi, oʻzi oʻtgan zamonga oʻtadi va gap oxirida yolgʻiz turishi mumkin. Oʻzbek va rus tillarida sifat bunday qila olmaydi.
Bu darsda siz
- い-sifatni otdan oldin qoʻyasiz — の siz
- Inkor yasaysiz: い → くない
- Oʻtgan zamon yasaysiz: い → かった
- いい sifatining yagona tartibsizligini bilib olasiz
1. い-sifat nima
Nomi hamma narsani aytadi: bu sifatlar い bilan tugaydi. Ularni tanish oson.
| Sifat | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 大きい | ōkii | katta |
| 小さい | chiisai | kichik |
| 新しい | atarashii | yangi |
| 高い | takai | baland; qimmat |
| 安い | yasui | arzon |
| 面白い | omoshiroi | qiziqarli |
| いい | ii | yaxshi |
2. Otdan oldin — の siz
PJ-17 da aytgan edim: の faqat ikki otni bogʻlaydi. Sifat esa otga toʻgʻridan-toʻgʻri yopishadi.
OT + OT — の kerak
の
日本語の本
yapon tili kitobi
SIFAT + OT — の YOʻQ
—
大きい本
katta kitob
Oʻzbekchada ham xuddi shunday. «Katta kitob» — hech qanday bogʻlovchi yoʻq, sifat otga yopishib turadi. «Kitobning muqovasi» — bu yerda esa bogʻlovchi bor. Yaponchada ham aynan shu farq: 大きい本 va 本の表紙.
3. Kesim boʻlib kelganda
この本は大きいです。
kono hon wa ōkii desu
Bu kitob katta.
Oxiridagi です — faqat muloyimlik uchun. Sifatning oʻzi allaqachon kesim; です unga hech narsa qoʻshmaydi. Bu — keyingi qism uchun muhim.
Mana shu joyda koʻpchilik adashadi. です sifatga zamon bermaydi. Shuning uchun inkor va oʻtgan zamon yasaganda です ga tegmaysiz — sifatning oʻzini oʻzgartirasiz.
4. Inkor: い → くない
Oxirgi い ni olib tashlang, くない qoʻying.
| Sifat | Oʻzak | Inkor | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 大きい | 大き | 大きくないです | katta emas |
| 安い | 安 | 安くないです | arzon emas |
| 面白い | 面白 | 面白くないです | qiziq emas |
Ikkinchi shakl ham bor: 大きくありません. Maʼnosi bir xil, ozgina rasmiyroq. Kundalik nutqda くないです koʻproq eshitiladi, shuning uchun avval shuni oʻrganing.
5. Oʻtgan zamon: い → かった
Xuddi shu mantiq: oxirgi い ni olib tashlang, かった qoʻying. Diqqat — でした EMAS.
| Shakl | Yaponcha | Maʼnosi |
|---|---|---|
| hozirgi | 安いです | arzon |
| hozirgi inkor | 安くないです | arzon emas |
| oʻtgan | 安かったです | arzon edi |
| oʻtgan inkor | 安くなかったです | arzon emas edi |
Oxirgi qatorga qarang. 安くなかったです — bu aslida ない ning oʻzi い-sifat boʻlgani uchun shunday chiqadi: ない → なかった. Yaʼni siz bitta qoidani ikki marta qoʻllayapsiz. Yapon grammatikasi shunday: kichik qoidalar bir-birining ustiga qoʻyiladi.
昨日の映画は面白かったです。
kinō no ēga wa omoshirokatta desu
Kechagi kino qiziqarli edi.
です oʻzgarmadi — u hozirgi shaklda qoldi. Zamonni sifat tashidi. «面白いでした» — eng koʻp uchraydigan xato.
6. Nega bu oʻzbek oʻquvchi uchun yangi
Bir daqiqa toʻxtab, farqni aniq koʻring — chunki bu kursdagi eng katta tuzilish farqlaridan biri.
OʻZBEKCHA
arzon edi
Sifat qimirlamaydi. Zamonni alohida soʻz («edi») yoki bogʻlama tashiydi.
YAPONCHA
安かった
Sifatning oʻzi oʻzgaradi. Alohida soʻz kerak emas — sifat feʼl kabi tuslanadi.
Shuning uchun です ni «edi» deb tarjima qilish odati xato keltiradi. Oʻquvchi «arzon edi» deyish uchun «です» ni «でした» ga oʻzgartirmoqchi boʻladi — va «安いでした» chiqadi. Toʻgʻrisi esa 安かったです: sifat oʻzgardi, です esa joyida qoldi. です bu yerda faqat muloyimlik belgisi, boshqa hech nima emas.
Tekshirish usuli: gapdan です ni olib tashlang. Agar qolgani ham toʻgʻri yaponcha boʻlsa — sifat toʻgʻri tuslangan. 安かった — toʻgʻri (kundalik nutqda aynan shunday aytiladi). 安いでした dan です ni olsangiz 安い qoladi va zamon yoʻqoladi — demak xato edi.
7. いい — yagona tartibsiz sifat
Butun い-sifatlar ichida bitta istisno bor, va u eng koʻp ishlatiladigan sifat: いい («yaxshi»).
| Shakl | Kutilgan | Haqiqiy |
|---|---|---|
| hozirgi | いいです | いいです ✓ |
| inkor | いくないです | よくないです |
| oʻtgan | いかったです | よかったです |
| oʻtgan inkor | いくなかったです | よくなかったです |
Sababi tarixiy: bu sifatning eski shakli よい edi va tuslanish oʻsha eski oʻzakdan yasaladi. Faqat lugʻat shakli いい boʻlib oʻzgargan. Shuning uchun: い bilan boshlanadi, よ bilan tuslanadi. よかった！ («yaxshi boʻldi!») — yaponlar kuniga koʻp marta aytadigan ibora.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 面白いでした
✓ 面白かったです — zamonni sifat tashiydi, です emas.
✗ 大きいの本
✓ 大きい本 — sifat otga toʻgʻridan-toʻgʻri yopishadi, の siz.
✗ いくないです
✓ よくないです — いい yagona tartibsiz sifat: い bilan boshlanadi, よ bilan tuslanadi.
Mashq
1. 安い ning inkorini ayting.
Javob
安くないです — oxirgi い oʻrniga くない.
2. «Qiziqarli edi» ni yaponchada ayting.
Javob
面白かったです — «面白いでした» notoʻgʻri. です oʻzgarmaydi.
3. «Katta kitob» — の kerakmi?
Javob
Yoʻq. 大きい本. の faqat ikki otni bogʻlaydi.
4. いい ning oʻtgan zamoni qanday?
Javob
よかったです. Eski shakli よい boʻlgani uchun tuslanish よ dan yasaladi.
5. い-sifat nimasi bilan feʼlga oʻxshaydi?
Javob
U zamonni oʻzi tashiydi va oʻzi inkor boʻladi. Oʻzbek va rus tillarida sifat bunday qila olmaydi.
Kalit soʻzlar
- 大きい — katta
- 小さい — kichik
- 新しい — yangi
- 古い — eski
- 高い — baland, qimmat
- 安い — arzon
- 面白い — qiziqarli
- 難しい — qiyin
- いい — yaxshi (tartibsiz)
- 〜かった — sifatning oʻtgan zamoni
Esda qoladigan uch narsa
- Sifat otga の siz yopishadi: 大きい本.
- Zamonni sifat tashiydi, です emas: い → くない, い → かった.
- いい — yagona istisno: い bilan boshlanadi, よ bilan tuslanadi.