PJ-52: Shart 3: 〜なら — va toʻrttasining farqi bir jadvalda
Toʻrtinchi va oxirgi shart. なら boshqalardan tubdan farq qiladi: u birov aytgan gapga javob beradi, va undan keyingi ish shartdan OLDIN ham boʻlishi mumkin.
PJ-52: Shart 3: 〜なら — va toʻrttasining farqi bir jadvalda
Doʻstingiz sizga aytdi: «Yaponiyaga boryapman.» Siz maslahat bermoqchisiz. Yaponchada bu gap なら bilan boshlanadi:
日本へ行くなら、京都がいいですよ。
Mana bugungi darsning kaliti: なら dagi shart sizniki emas — u suhbatdoshingizdan olingan. Boshqa uchtasi olamni tasvirlaydi; なら esa suhbatga javob beradi.
Bu darsda siz
- なら ni yasaysiz — va nega だ tushishini bilib olasiz
- なら va たら dagi vaqt tartibi farqini koʻrasiz
- Mavzu koʻrsatuvchi なら ni taniysiz
- Toʻrtta shartni bitta jadvalda yopasiz
1. Yasalishi — bu yerda だ TUSHADI
Toʻrtta shartning ichida yasalishi eng oson boʻlgani shu: oddiy shaklga なら qoʻshiladi. Lekin bitta muhim gap bor — ot va な-sifatdan keyin だ yozilmaydi.
| Soʻz turi | なら dan oldin | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| Feʼl | oddiy shakl | 行くなら | boradigan boʻlsang |
| い-sifat | oʻzi | 安いなら | arzon boʻlsa |
| な-sifat | だ TUSHADI | 静かなら | tinch boʻlsa |
| Ot | だ TUSHADI | 学生なら | talaba boʻlsa |
Uchta joy, uchta boshqa qoida — endi hammasi bir joyda. Bitta va oʻsha soʻz, 静か, uch xil qoʻshnisi oldida uch xil kiyinadi: と oldida 静かだと (PJ-46) · ot oldida 静かな部屋 (PJ-48) · なら oldida 静かなら — quruq. Sababi oddiy: なら ning oʻzi だ dan yasalgan, shuning uchun unga ikkinchi だ kerak emas.
2. なら nima qiladi
Boshqa uchta shart oʻzidan-oʻzi turadi. なら esa oldin aytilgan gapni koʻtarib oladi va unga javob beradi. Shuning uchun u deyarli doim suhbatda, deyarli doim maslahat yoki fikr bilan keladi.
A: 日本へ行きます。
B: 日本へ行くなら、京都がいいですよ。
A: Yaponiyaga boraman. — B: Yaponiyaga boradigan boʻlsang, Kioto yaxshi.
B ning sharti B niki emas — u A ning gapidan olingan.
Oʻzbekcha «-adigan boʻlsang» — なら ning aynan oʻzi. «Yaponiyaga boradigan boʻlsang, Kiotoga bor» — bu gap ham suhbatdoshning niyatini koʻtarib oladi, oʻzi shart qoʻymaydi. Oʻzbekchada oddiy «-sa» bilan «-adigan boʻlsa» orasida aynan shu farq bor, va siz uni allaqachon his qilasiz. Yaponchada shu farq たら va なら orasida turadi.
3. Vaqt tartibi — darsning eng oʻtkir joyi
Mana なら ni boshqa uchtasidan tubdan ajratadigan narsa. なら dan keyingi ish, shartdagi ishdan OLDIN ham boʻlishi mumkin. Boshqa hech qaysi shartda bunday emas.
たら — keyin
日本へ行ったら、カメラを買います。
Avval boradi, keyin Yaponiyada kamera oladi.
なら — oldin
日本へ行くなら、カメラを買います。
Avval kamera oladi, keyin boradi. Yaʼni safarga tayyorgarlik.
Bu farq amalda juda qimmat. «Yaponiyaga 行ったら kamera olaman» degan gapni doʻstingizga aytsangiz, u sizni Yaponiyada xarid qiladi deb tushunadi. «行くなら» desangiz — bu yerda, joʻnashdan oldin. Ikkala gap ham toʻgʻri, lekin ular boshqa reja haqida.
Oʻzbekcha ham reja haqida gapirganda vaqtni oldinga suradi. «Yaponiyaga boradigan boʻlsang, kamera ol» — bu gapdagi kamera hali shu yerda olinadi, va siz buni izohsiz tushunasiz. «Yaponiyaga borsang, kamera ol» desangiz esa quloq uni oʻsha yerda oladi deb eshitadi. Yaʼni oʻzbekcha bu farqni «-adigan boʻlsang» va «-sang» orasida qiladi — yaponcha esa なら va たら orasida. Ikkala tilda ham qurilma bir xil: rejani koʻtargan shakl vaqtni ham oldinga suradi.
4. Mavzu koʻrsatuvchi なら
なら ot bilan kelganda koʻpincha shart ham emas — u «… haqida gapiradigan boʻlsak» degan maʼnoni beradi va suhbatdagi mavzuni koʻtarib oladi.
A: この本を読みましたか。
B: その本なら読みました。
A: Bu kitobni oʻqidingizmi? — B: U kitobnimi, oʻqiganman.
駅なら、そこを右へ行ってください。
Bekatnimi — u yerdan oʻngga boring.
Kimdir bekat qayerdaligini soʻragan. なら oʻsha savolni koʻtarib oladi.
Oʻzbekchada bu «-nimi», «-ga kelsak» degan ohang. «U kitobnimi — oʻqiganman», «Bekatga kelsak, oʻngga yuring». Ikkala tilda ham bu qurilma javobning boshida turadi va «siz soʻragan narsa haqida aytadigan boʻlsam» degani. Shuning uchun なら ni faqat «agar» deb tarjima qilish uni yarmini yoʻqotadi.
Bu ikkinchi ish なら ni grammatik qolipdan koʻra suhbat asbobiga aylantiradi. U savolni qaytarib olib, javobni oʻsha savolning ustiga quradi — shuning uchun uni yaponlar kuniga oʻnlab marta ishlatadi va shuning uchun uni darslikdan koʻra suhbatda koʻproq eshitasiz. Agar biror kishi sizdan yoʻl soʻrasa, javobingiz deyarli doim 駅なら… yoki 銀行なら… bilan boshlanadi.
5. Toʻrttasi bir jadvalda
| 〜たら | 〜ば | 〜と | 〜なら | |
|---|---|---|---|---|
| Asosiy maʼnosi | agar · …gach · kashfiyot | mantiqiy shart | har doim shunday | birovning gapiga javob |
| Keyin buyruq/iltimos | ✓ | koʻpincha ✗ | ✗ | ✓ |
| Natija shartdan oldin | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ |
| Ot bilan | だったら | kam | だと | なら (だ yoʻq) |
| Qayerda eshitiladi | hamma joyda | maslahat, maqol | yoʻriqnoma, xarita | suhbat, javob |
Amaliy maslahat oʻzgarmadi. Shubha boʻlsa — たら. Suhbatdosh aytgan narsaga javob berayotgan boʻlsangiz — なら. Mashina yoki tabiat haqida boʻlsa — と. Qolgani vaqt bilan oʻzi keladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 学生だなら
✓ 学生なら — なら ning oʻzi だ dan yasalgan, ikkinchi だ kerak emas.
✗ 静かだなら
✓ 静かなら — な-sifat ham だ ni tashlaydi.
✗ 行きますなら
✓ 行くなら — なら dan oldin oddiy shakl.
✗ 雨が降るなら、家にいます (hech kim yomgʻir haqida gapirmagan boʻlsa)
✓ 雨が降ったら… — なら uchun suhbatdosh oldin bir narsa aytgan boʻlishi kerak.
Mashq
1. «学生» ni なら qolipiga qoʻying.
Javob
学生なら — だ qoʻshilmaydi.
2. «静か» ni なら qolipiga qoʻying.
Javob
静かなら — な-sifat ham だ ni tashlaydi.
3. «日本へ行くならカメラを買います» — kamera qayerda olinadi?
Javob
Joʻnashdan oldin, shu yerda. なら da natija shartdan oldin boʻlishi mumkin. «行ったら» boʻlsa Yaponiyada olinardi.
4. «その本なら読みました» — bu shartmi?
Javob
Yoʻq. Bu mavzu koʻrsatuvchi なら: «U kitobnimi — oʻqiganman». Suhbatdoshning savolini koʻtarib olyapti.
5. Toʻrtta shartdan qaysi biri suhbatdosh aytgan gapga javob beradi?
Javob
なら. Qolgan uchtasi olamni tasvirlaydi; なら suhbatga javob beradi.
Kalit soʻzlar
- 〜なら — …adigan boʻlsa, …ga kelsak
- 京都 — Kioto
- 選ぶ — tanlamoq (I guruh)
- 旅行 — sayohat
- 地図 — xarita
- カメラ — kamera
- 準備 — tayyorgarlik
- 季節 — fasl
- 桜 — gilos guli, sakura
- 紅葉 — kuzgi qizil barglar
Esda qoladigan uch narsa
- なら oldida だ tushadi — なら ning oʻzi だ dan yasalgan.
- なら birovning gapini koʻtarib oladi.
- Faqat なら da natija shartdan oldin boʻla oladi.