PJ-73: 〜そうです 1: koʻrinish
Koʻzingiz bilan koʻrgan narsadan xulosa chiqarish. Oʻzbekcha «yogʻay deb turibdi», «yiqilay dedi» — aynan shu ohang, va u ます-oʻzakka ulanadi.
PJ-73: 〜そうです 1: koʻrinish
Osmonga qaraysiz. 雲 qop-qora, shamol turdi, hovlida kir yoyilgan. Yomgʻir hali yogʻmadi — lekin siz uyga kirib ayangizga nima deysiz? «Yomgʻir yogʻay deb turibdi, kirni olib kiraylik».
Mana shu «yogʻay deb turibdi» yapon tilida bitta qoʻshimcha bilan chiqadi. Va u kursning eng koʻp ishlatiladigan qoliplaridan biri, chunki inson kuniga oʻn marta koʻrgan narsasidan xulosa chiqaradi.
Bu darsda siz
- Feʼl, い-sifat va な-sifatga 〜そう ni toʻgʻri ulaysiz
- いい → よさそう, ない → なさそう istisnolarini yodlaysiz
- そうな + ot va そうに + feʼl shakllarini yasaysiz
- Qachon 〜そう ishlatilmasligini bilib olasiz
Yaponcha grammatika kitoblarida bu qolip 様態の「そうだ」 deb ataladi — «holat そう»i. Nomini yodlash shart emas, lekin bir narsani yodlash shart: ertaga keladigan darsda ham 〜そうです bor, lekin u butunlay boshqa narsani bildiradi. Ikkalasini ajratadigan yagona belgi — ulanish. Shuning uchun bugun ulanishni qoʻldan chiqarmasdan oʻrganamiz.
1. Uchta ulanish
| Soʻz turi | Soʻz | Oʻzak | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|---|
| feʼl | 降る | 降り | 降りそうです | yogʻay deb turibdi |
| feʼl | 落ちる | 落ち | 落ちそうです | yiqilay dedi |
| い-sifat | おいしい | おいし | おいしそうです | mazali koʻrinadi |
| い-sifat | 眠い | 眠 | 眠そうです | uyqusi kelganga oʻxshaydi |
| な-sifat | 元気だ | 元気 | 元気そうです | tetik koʻrinadi |
| な-sifat | 大変だ | 大変 | 大変そうです | qiyinga oʻxshaydi |
Uchta ulanishning ichida bittagina umumiy narsa bor: oxiri yoʻqoladi. Feʼldan ます-oʻzak qoladi (降ります → 降り), い-sifatdan い tushadi, な-sifatdan だ tushadi. Yaʼni 〜そう hech qachon lugʻat shakliga ulanmaydi. Buni yodlab qoʻysangiz, keyingi darsdagi そう bilan umuman adashmaysiz.
空が暗いです。雨が降りそうです。
Osmon qorongʻi. Yomgʻir yogʻay deb turibdi.
Men bulutni koʻrib turibman — xulosa oʻzimning koʻzimdan chiqdi.
パリさんの弁当はおいしそうですね。
Parining ovqati mazali koʻrinadi-a.
Hali tatib koʻrmadim. Faqat koʻrinishiga qarab aytyapman — 〜そう ning eng tipik ishi.
イノムさんは今日元気そうです。
Inom bugun tetik koʻrinadi.
元気だ — な-sifat, demak だ tushadi. «元気だそうです» boshqa maʼno beradi (PJ-74).
Oʻzbek tilida bu qolipning ikkita tayyor tarjimasi bor, va ular feʼl bilan sifatda boshqa-boshqa. Feʼlga qoʻshilsa — «-ay deb turibdi», «-ay dedi»: 降りそうです — yogʻay deb turibdi; 落ちそうです — yiqilay dedi; 泣きそうです — yigʻlay dedi. Sifatga qoʻshilsa — «-ga oʻxshaydi», «koʻrinadi»: おいしそうです — mazali koʻrinadi. Bu ikki tarjimani esda tutsangiz, gapni yaponchadan oʻzbekchaga oʻgirishda ham adashmaysiz — koʻp oʻquvchi «落ちそうです» ni «yiqildi shekilli» deb tarjima qiladi, holbuki hech kim hech qayerdan yiqilmagan.
2. Feʼldagi ikki maʼno: «hozir boʻladi» va «shunday koʻrinadi»
Feʼl bilan 〜そう ikkita ohangda chiqadi, va ularni vaziyat ajratadi.
Hozir boʻladi
コップが落ちそうです。
Stakan yiqilay dedi — bir zumdan keyin yiqiladi. Shoshiling!
Shunday koʻrinadi
この本は役に立ちそうです。
Bu kitob foydali boʻladiganga oʻxshaydi — bahoyim, vaqt yoʻq bunda.
Bu ikki maʼnoni alohida yodlash kerak emas: ikkalasi ham bir xil fikrdan chiqadi — «koʻrinib turgan narsa menga shunday deydi». Faqat feʼl bir lahzalik ish boʻlsa (yiqilmoq, sinmoq, yigʻlamoq), tabiiy ravishda «hozir boʻladi» eshitiladi; feʼl davomli boʻlsa (foyda bermoq, yetmoq), «shunday koʻrinadi» eshitiladi.
ムニラさんは泣きそうな顔をしていました。
Muniraning yuzi yigʻlay degandek edi.
Otdan oldin そうな — keyingi boʻlimda shu haqida.
Bir narsani oʻzbekcha mantiq bilan tekshirib koʻring. «Yiqilay dedi» deganda oʻzbek tili ham feʼlning oxirini oʻzgartiradi: «yiqilay», «yogʻay» — lugʻat shakli «yiqilmoq» joyida turmaydi. Yaponcha ham xuddi shunday qiladi: 落ちる emas, 落ち. Yaʼni ikkala tilda ham bu qolip feʼlning oxirini yeydi. Buni eslab qolsangiz, ertangi darsdagi そう bilan adashmaysiz — u yerda feʼl butun qoladi, chunki u gapni emas, xabarni uzatadi.
3. Ikkita istisno: いい va ない
| Soʻz | Kutilgan shakl | Toʻgʻri shakl |
|---|---|---|
| いい | ✗ いそう | よさそう |
| ない | ✗ なそう | なさそう |
Ikkalasi ham さ qoʻshib oladi. Sababi shundaki, «い» dan keyin bitta bogʻin qolsa soʻz eshitilmas boʻlib qoladi — 日本語 bunga yoʻl qoʻymaydi. Shuning uchun 元気じゃ なさそうです («tetik emasga oʻxshaydi») va 都合がよさそうです («qulay koʻrinadi») — bu ikki shakl juda koʻp uchraydi, yodlab qoʻying.
Bu istisno tanish boʻlishi kerak. よさそう ning よ si — 良い ning oʻzagi, siz uni よく («yaxshi», hol shakli) va よかった («yaxshi boʻldi») da allaqachon koʻrgansiz. Yaʼni いい dan yasalgan hech qanday shakl «い» bilan boshlanmaydi. Bitta qoida — uchta shakl.
4. Inkor: ikki yoʻl bor
«Koʻrinmaydi» degan maʼno ikki xil yasaladi, va qaysi biri ishlatilishi soʻz turiga bogʻliq.
| Soʻz turi | Yoʻl | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| feʼl | 〜そうにない · 〜そうもない | 降りそうにありません | yogʻadiganga oʻxshamaydi |
| sifat | inkorni sifatning oʻziga | おいしくなさそうです | mazali koʻrinmaydi |
| な-sifat | inkorni sifatning oʻziga | 元気じゃなさそうです | tetik koʻrinmaydi |
Feʼlda «降りそうじゃありません» demang. Grammatik jihatdan tushunarli, lekin yaponlar bunday demaydi. Feʼlda inkor そう dan keyin keladi: 降りそうにありません yoki 降りそうもありません. Sifatda esa aksincha — inkor そう dan oldin keladi: おいしくなさそうです.
5. Otga va feʼlga bogʻlash: そうな va そうに
〜そう ning oʻzi な-sifat kabi tuslanadi. Yaʼni:
イムロンさんは幸せそうに笑いました。
Imron baxtlidek kulib qoʻydi.
そうに + feʼl — «shunday koʻrinishda qildi». Bu shakl hikoyalarda juda koʻp uchraydi.
Bu ikki shaklni alohida yodlash kerak emas: な-sifat qanday tuslansa, 〜そう ham shunday tuslanadi. 静かな部屋, 静かに話す — xuddi shu ikki uyacha.
6. Qachon 〜そう ishlatilmaydi
Bu boʻlim qoidadan ham muhim, chunki oʻquvchilar eng koʻp shu yerda xato qiladi.
Birinchi: otga ulanmaydi. ✗ 学生そうです — bunday shakl yoʻq. «Talabaga oʻxshaydi» degan maʼno boshqa qolip bilan chiqadi va uni PJ-75 da koʻrasiz.
Ikkinchi: koʻz bilan toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrinadigan sifatga ulanmaydi. Gul chiroyli ekanini siz koʻrib turibsiz — bu xulosa emas, bu fakt. Shuning uchun «この花はきれいそうです» gʻalati eshitiladi; toʻgʻrisi — きれいです. Xuddi shunday 赤い, 大きい, 長い kabi sifatlar ham 〜そう olmaydi.
Qoidani bitta savol bilan tekshirish mumkin: men buni koʻryapmanmi, yoki koʻrganimdan xulosa chiqaryapmanmi? Tortning rangini koʻryapman — demak きれいです. Tortning taʼmini esa koʻrmayapman, faqat taxmin qilyapman — demak おいしそうです. Yaʼni 〜そう doim koʻrinmaydigan narsa haqida: taʼm, kayfiyat, ogʻirlik, kelajak.
Oʻzbekchada bu chegara yoʻq, shuning uchun uni ataylab yodlash kerak. Oʻzbek tilida «bu gul chiroyli koʻrinadi» deyish mumkin — hech kimni ajablantirmaydi. Yaponchada esa «koʻrinadi» soʻzi faqat koʻrilmagan narsaga qoʻyiladi. Shuning uchun tarjima qilganda «koʻrinadi» soʻziga emas, vaziyatga qarang: koʻz bilan hal boʻladigan narsa boʻlsa, 〜そう ni olib tashlang.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ このケーキはおいしいそうです
(koʻrinishi haqida aytmoqchi boʻlsangiz)
✓ このケーキはおいしそうです — い-sifatdan い tushadi.
✗ 雨が降るそうです
(bulutni koʻrib turib)
✓ 雨が降りそうです — koʻrinish ます-oʻzakka ulanadi.
✗ 都合がいそうです
✓ 都合がよさそうです — いい istisno, さ qoʻshiladi.
✗ おいしそうケーキ
✓ おいしそうなケーキ — 〜そう な-sifat kabi tuslanadi.
✗ 学生そうです
✓ Bunday shakl yoʻq — 〜そう otga ulanmaydi.
Mashq
1. 泣く ni 〜そうです qolipiga qoʻying.
Javob
泣きそうです — ます-oʻzagi 泣き. «Yigʻlay dedi» degan ohang.
2. 元気だ ni 〜そうです qolipiga qoʻying.
Javob
元気そうです — な-sifatdan だ tushadi. 元気だそうです boshqa maʼno (PJ-74).
3. «Yomgʻir yogʻadiganga oʻxshamaydi» — qaysi shakl?
Javob
降りそうにありません (yoki 降りそうもありません). Feʼlda inkor そう dan keyin keladi.
4. «この花はきれいそうです» — nima xato?
Javob
Gulning chiroyliligini siz koʻrib turibsiz — bu xulosa emas, fakt. Toʻgʻrisi: きれいです.
5. «Mazza qilib yedi» — そうな yoki そうに?
Javob
おいしそうに食べました — feʼldan oldin そうに. Otdan oldin esa そうな.
Kalit soʻzlar
- 〜そうです — koʻrinadi, …ay deb turibdi
- よさそう — yaxshi koʻrinadi (いい ning istisnosi)
- なさそう — yoʻqqa oʻxshaydi (ない ning istisnosi)
- 〜そうにない — …adiganga oʻxshamaydi
- 〜そうな + ot — …ga oʻxshaydigan
- 〜そうに + feʼl — …dek qildi
- 降る — yogʻmoq
- 落ちる — yiqilmoq, tushmoq
- 眠い — uyqusi kelgan
- 泣く — yigʻlamoq
Esda qoladigan uch narsa
- Koʻrinish そう — ます-oʻzak, い tushadi, だ tushadi.
- いい → よさそう, ない → なさそう.
- Koʻz bilan koʻrinadigan narsaga (きれい, 赤い) そう qoʻyilmaydi.