PJ-74: 〜そうです 2: eshitilgan xabar
Bir xil qoʻshimcha, butunlay boshqa maʼno. Oʻzbekcha «-arkan», «aytishlaricha» — va uni koʻrinish そう dan faqat ULANISH ajratadi.
PJ-74: 〜そうです 2: eshitilgan xabar
Tanaffusda sinfdoshingiz yugurib keladi: «Ertaga imtihon boʻlarkan!» Siz oʻzingiz eʼlonni oʻqimadingiz, direktorni koʻrmadingiz — faqat eshitdingiz. Va oʻzbek tili buni bitta qoʻshimcha bilan aytadi: «boʻlarkan».
Yapon tili ham bitta qoʻshimcha bilan aytadi. Yomon xabar shundaki, bu qoʻshimcha kechagi darsdagi bilan bir xil yoziladi: 〜そうです. Yaxshi xabar shundaki, ikkalasini ajratish uchun bitta narsaga qarash yetadi.
Bu darsda siz
- Oddiy shaklga 〜そうです ni ulaysiz
- Nega 学生だそうです da だ qolishini bilasiz
- Xabar manbasini koʻrsatadigan 〜によると ni ishlatasiz
- Ikki そう ni bir jadvalda ajratasiz
Bu qolipning yaponcha nomi — 伝聞の「そうだ」, yaʼni «uzatilgan xabar そう»i. Nomidan koʻra muhimi: bu yerda soʻzning oxiri hech qachon kesilmaydi. Kechagi darsda oxiri kesilgan edi; bugun butun soʻz oʻz shaklida turadi va ustiga そうです qoʻyiladi. Mana shu — butun farq.
1. Ulanish jadvali
| Soʻz turi | Oddiy shakl | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| feʼl | 降る | 降るそうです | yogʻarkan |
| feʼl, oʻtgan | 降った | 降ったそうです | yogʻgan ekan |
| feʼl, inkor | 降らない | 降らないそうです | yogʻmasakan |
| い-sifat | おいしい | おいしいそうです | mazali ekan |
| な-sifat | 元気だ | 元気だそうです | tetik ekan |
| ot | 学生だ | 学生だそうです | talaba ekan |
Oxirgi ikki qatorga alohida qarang. Kechagi darsda な-sifat va otdan だ tushib qolgan edi (元気そうです). Bugun esa だ joyida qoladi (元気だそうです). Ikki qolipni ajratadigan eng aniq belgi — mana shu bitta bogʻin. Va u ot bilan ayniqsa foydali: 〜そう otga ulanmasdi, lekin 学生だそうです butunlay normal gap.
天気予報によると、明日雪が降るそうです。
Ob-havo maʼlumotiga koʻra, ertaga qor yogʻarkan.
Men osmonga qaramadim — maʼlumotni eshitdim. Shuning uchun 降る, lugʻat shakli.
パリさんのお兄さんは医者だそうです。
Parining akasi shifokor ekan.
Ot + だ + そうです. «医者そうです» degan shakl yoʻq.
ムニラさんは去年日本へ行ったそうです。
Munira oʻtgan yili Yaponiyaga borgan ekan.
Oʻtgan zamon gapning oʻzida turadi — 行った. そうです oʻzgarmaydi.
Oʻzbek tilida bu qolipning tayyor muqobili bor, va u aynan shu ishni qiladi: «-ekan». 降るそうです — «yogʻarkan»; 医者だそうです — «shifokor ekan»; 行ったそうです — «borgan ekan». Boshqa hech qanday qolip bilan bu darajada aniq tushmaydi. Faqat bitta ogohlantirish bor: oʻzbekcha «-ekan» baʼzan hayratni ham bildiradi («voy, sovuq ekan-ku!»). Yaponchada bu ikki ish boʻlinadi: eshitilgan xabar — そうです, oʻzi koʻrib hayron boʻlish — oddiy gap yoki 〜んです. Shuning uchun «-ekan» ni koʻrsangiz, avval oʻzingizdan «men buni kimdandir eshitdimmi?» deb soʻrang.
2. Manbani koʻrsatish
Eshitilgan xabar aytilganda, koʻpincha uning qayerdan kelgani ham aytiladi. Uchta tayyor qolip bor:
| Qolip | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| 〜によると | …ga koʻra (rasmiy manba) | 新聞によると |
| 〜の話では | …ning aytishicha | パリさんの話では |
| 〜から聞きました | …dan eshitdim | 先生から聞きました |
〜によると deyarli doim そうです bilan juftlashadi. Yaponcha yangiliklarda, ob-havo maʼlumotida va rasmiy matnlarda bu juftlik shu qadar koʻp uchraydiki, gapning boshida «〜によると» ni eshitishingiz bilan oxirida «〜そうです» ni kutishingiz mumkin. Bu — yaponcha eshitishni osonlashtiradigan kichik hiyla.
Oʻzbekcha «-ga koʻra» va «-ning aytishicha» ham xuddi shunday joylashadi — gapning boshida. «Gazetaga koʻra, ertaga qor yogʻarkan» — manba oldinda, tamgʻa orqada. Yapon tilida ham aynan shu tartib: 新聞によると … そうです. Ikki tilning gap qurilishi bu yerda bir-biriga toʻliq tushadi, shuning uchun bu qolipni tarjima orqali oʻrganish xavfsiz — kam sondagi shunday joylardan biri.
3. Ikki narsa bu qolipda YOʻQ
Birinchi: そうです ning oʻzi oʻtgan zamonga kirmaydi. ✗ 降るそうでした — bunday shakl yoʻq. Zamon gapning ichida turadi: 降ったそうです.
Ikkinchi: そうです ning oʻzi inkor boʻlmaydi. ✗ 降るそうではありません. Inkor ham gapning ichida: 降らないそうです.
Buning sababi mantiqiy. そうです — bu gapning oʻzi emas, gapning qayerdan kelgani. Siz eshitgan xabarni oʻzgartira olmaysiz: xabar qanday boʻlsa, shundayligicha uzatasiz va oxiriga «eshitdim» degan tamgʻani bosasiz. Shuning uchun zamon ham, inkor ham xabarning ichida qoladi. Bu qolipni «tamgʻa» deb tasavvur qilsangiz, ikkala qoida ham oʻzidan-oʻzi kelib chiqadi.
4. Ikki そう bir jadvalda
| Koʻrinish (PJ-73) | Xabar (PJ-74) | |
|---|---|---|
| Qayerdan bilaman | koʻzim bilan koʻrdim | birovdan eshitdim |
| feʼl | 降りそうです | 降るそうです |
| い-sifat | おいしそうです | おいしいそうです |
| な-sifat | 元気そうです | 元気だそうです |
| ot | — (yoʻq) | 学生だそうです |
| Oʻzbekcha | yogʻay deb turibdi | yogʻarkan |
Jadvalning ikkinchi qatorini yodlasangiz, qolgani oʻzi keladi. 降りそう — bitta bogʻin kam; 降るそう — butun feʼl. Yaponlar ham bu ikkisini aynan shu farq bilan eshitadi, boshqa hech qanday belgi yoʻq. Shuning uchun gapirganda bu bogʻinni yutib yubormang.
Oʻzbekcha bu ikki ohangni butunlay boshqa soʻzlar bilan ajratadi, shuning uchun adashish qiyin — toʻgʻri tarjimani tanlang, shakl oʻzi chiqadi. «Yogʻay deb turibdi» deyapsizmi — demak ます-oʻzak. «Yogʻarkan» deyapsizmi — demak lugʻat shakli. Gapni avval oʻzbekcha aniq ayting, keyin yaponchaga oʻting: bu tartib xatoni deyarli yoʻq qiladi.
5. Ohang: bu qolip nima deydi
〜そうです (xabar) qoʻyilgan gap — bu sizning gapingiz emas. Siz faqat pochtachisiz. Shuning uchun bu qolip ikki joyda juda koʻp ishlatiladi: yangiliklar va gʻiybat.
イノムさんは来月大阪へ引っ越すそうですよ。
Inom kelasi oy Osakaga koʻchib ketarkan-a.
よ bilan birga bu gap «senga ayta turay» degan ohangni oladi — tipik maktab tanaffusi gapi.
Va shuning uchun bu qolip javobgarlikni yengillashtiradi. «試験は 難しいそうです» degan odam «imtihon qiyin» demayapti — «shunday deyishdi» deyapti. Agar imtihon oson chiqsa, u yolgʻonchi boʻlmaydi. Yapon tilida bunday «masofa saqlovchi» qoliplar koʻp, va keyingi darsda ulardan yana ikkitasini koʻrasiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 雨が降るそうでした
✓ 雨が降ったそうです — zamon gapning ichida turadi.
✗ 雨が降るそうではありません
✓ 雨が降らないそうです — inkor ham gapning ichida.
✗ 学生そうです
✓ 学生だそうです — ot だ ni saqlaydi.
✗ 元気そうです
(«tetik ekan» demoqchi boʻlsangiz)
✓ 元気だそうです — だ siz bu gap «tetik koʻrinadi» boʻlib qoladi.
Mashq
1. «Parining akasi shifokor ekan» — yaponchada?
Javob
パリさんのお兄さんは医者だそうです — ot + だ + そうです.
2. «Kecha yomgʻir yogʻgan ekan» — qaysi shakl?
Javob
昨日雨が降ったそうです — そうでした emas.
3. 元気そうです va 元気だそうです — farqi?
Javob
Birinchisi — koʻrdim («tetik koʻrinadi»), ikkinchisi — eshitdim («tetik ekan»). Farq — bitta だ.
4. Gapga «gazetaga koʻra» qoʻshing.
Javob
新聞によると — va gapning oxirida deyarli doim そうです turadi.
5. «Yomgʻir yogʻmasakan» — yaponchada?
Javob
雨は降らないそうです — inkor gapning ichida, そうです oʻzgarmaydi.
Kalit soʻzlar
- oddiy shakl + そうです — …ekan (eshitilgan xabar)
- 〜によると — …ga koʻra
- 〜の話では — …ning aytishicha
- 天気予報 — ob-havo maʼlumoti
- 新聞 — gazeta
- 医者 — shifokor
- 雪 — qor
- 引っ越す — koʻchib oʻtmoq
- 試験 — imtihon
- 情報 — axborot
Esda qoladigan uch narsa
- Xabar そう — oddiy shakl, hech nima kesilmaydi.
- な-sifat va ot だ ni saqlaydi: 学生だそうです.
- Zamon ham, inkor ham gapning ichida; そうです oʻzgarmaydi.