PJ-75: 〜ようです va 〜らしいです — taxminning ikki darajasi
ようです — dalilga qarab oʻzim chiqargan xulosa. らしい — tashqaridan kelgan gap. Dars oxirida toʻrtala taxmin qolipi bitta jadvalga yigʻiladi.
PJ-75: 〜ようです va 〜らしいです
Qoʻshni xonadan bir haftadan beri ovoz kelmayapti. Eshik oldida poyabzal yoʻq. Pochta qutisi toʻlib ketgan. Siz qoʻshningizni koʻrmadingiz, hech kim sizga hech nima aytmadi — lekin miyangiz allaqachon xulosa chiqardi: «Koʻchib ketishganga oʻxshaydi».
Mana shu — bugungi darsning birinchi qolipi. Ikkinchisi esa boshqa vaziyatdan chiqadi: birov sizga «ular koʻchib ketishganmish» dedi, siz esa buni uzatyapsiz, lekin javobgarlikni oʻz zimmangizga olmaysiz.
Bu darsda siz
- ようです ni dalilga tayangan xulosa uchun ishlatasiz
- らしい ni tashqaridan kelgan gap uchun ishlatasiz
- Ikkalasining ulanishidagi farqni yodlaysiz
- Toʻrtala taxmin qolipini bitta jadvalda ajratasiz
1. ようです — mening xulosam
ようです qoʻyilgan gapda dalil menda. Men bir narsani koʻrdim, eshitdim, sezdim — va shundan xulosa chiqardim. Shuning uchun bu qolip javobgarlikni oʻzimga oladi: agar xulosam notoʻgʻri chiqsa, aybdor men boʻlaman.
電気が消えています。誰もいないようです。
Chiroq oʻchgan. Hech kim yoʻqqa oʻxshaydi.
Dalil — oʻchgan chiroq. Xulosa — meniki.
ムニラさんは咳をしています。風邪を引いたようです。
Munira yoʻtalyapti. Shamollaganga oʻxshaydi.
Yoʻtalni men eshityapman; «shamollagan» degan xulosani men chiqaryapman.
2. らしいです — tashqaridan kelgan gap
らしい esa boshqacha: dalil menda emas. Men eshitdim, oʻqidim, odamlar shunday deyishdi. Shuning uchun bu qolip javobgarlikni oʻzimdan uzoqlashtiradi.
あの店は安いらしいですよ。
Anavi doʻkon arzonmish.
Men u yerdan hech nima olmadim. Shunday deyishdi, xolos.
Oʻzbekcha bu ikkisini juda aniq ajratadi, va tarjimani tanlash shaklni ham tanlaydi. ようです — «-ga oʻxshaydi», «shekilli», «chogʻi»: 誰もいない ようです — «hech kim yoʻqqa oʻxshaydi». らしい — «-mish», «aytishlaricha», «emish»: 安いらしいです — «arzonmish». Yaʼni «oʻxshaydi» deyapsizmi — よう; «-mish» deyapsizmi — らしい. Bu oddiy tekshiruv oʻquvchini deyarli hech qachon aldamaydi.
3. Ulanish — darsning eng muhim jadvali
Ikki qolip maʼnosi bilan emas, ulanishi bilan qiynaydi. ようだ oʻzi な-sifat kabi tutadi: oldidan な yoki の talab qiladi. らしい esa い-sifat kabi tutadi va yalangʻoch ulanadi.
| Soʻz turi | Soʻz | ようです | らしいです |
|---|---|---|---|
| feʼl | 降る | 降るようです | 降るらしいです |
| feʼl, oʻtgan | 降った | 降ったようです | 降ったらしいです |
| い-sifat | 高い | 高いようです | 高いらしいです |
| な-sifat | 元気 | 元気なようです | 元気らしいです |
| ot | 学生 | 学生のようです | 学生らしいです |
Faqat oxirgi ikki qatorni yodlang. Feʼl va い-sifat ikkalasida ham bir xil ulanadi — u yerda xato qilish imkoni yoʻq. Butun qiyinchilik 元気 va 学生 qatorlarida: なようです / のようです, lekin らしい oldida hech narsa yoʻq.
Bu ulanish tanish boʻlishi kerak. PJ-48 da siz otni butun gap bilan aniqlagansiz, va u yerda ham な-sifat な, ot esa の olgan edi: 元気な人, 学生の兄. ようだ oʻzi ham otdan kelib chiqqan (様 — «koʻrinish»), shuning uchun u ham xuddi shu ulanishni talab qiladi. Yaʼni bu yangi qoida emas — eski qoidaning yangi joyi.
4. ような va ように
ようだ な-sifat kabi tuslangani uchun, otdan oldin ような, feʼldan oldin ように boʻladi — xuddi PJ-73 dagi そうな / そうに kabi.
Yaʼni ようだ ikki ish qiladi: taxmin («…ga oʻxshaydi») va oʻxshatish («…dek»). Ikkalasining ildizi bitta — 様 «koʻrinish» soʻzi. Farqni vaziyat ajratadi: 雪のように 白い da hech kim qorni haqiqatan koʻrmagan — bu oʻxshatish; qoʻshni xonadagi misolda esa bu haqiqiy taxmin.
Oʻzbekcha «-dek» ham ikki ishni qiladi, xuddi ように kabi. «Qordek oq» — oʻxshatish; «kelmaydigandek koʻrinadi» — taxmin. Yaʼni oʻzbek tilida ham bitta qoʻshimcha ikkala ishni koʻtaradi va ularni faqat vaziyat ajratadi. Shuning uchun ようだ ning ikki maʼnosini ikkita alohida qoida deb yodlamang — ular bitta fikrning ikki ishlatilishi.
5. らしい ning ikkinchi ishi: «…ga xos»
らしい otdan keyin kelganda yana bir maʼno beradi — «oʻsha narsaga xos», «chinakam». Bu maʼnoda u eshitilgan xabar emas, baho.
Eshitdim
田中さんは学生らしいです。
Tanaka talabamish. — Men bilmayman, shunday deyishdi.
…ga xos
田中さんは学生らしい学生です。
Tanaka — chinakam talaba. — Talabaga xos talaba.
Ikki maʼnoni ajratish qiyin emas: «xos» maʼnosida らしい dan keyin koʻpincha oʻsha otning oʻzi yoki boshqa bir ot keladi, va gap baho beradi. 男らしい («erkakka xos»), 春らしい 天気 («bahorga xos ob-havo») — bu iboralar tayyor holda yodlanadi.
6. Toʻrtala taxmin bitta jadvalda
Uch dars davomida siz toʻrtta qolip koʻrdingiz. Hammasi bir xil gapga qoʻyilganda farq juda aniq koʻrinadi.
| Gap | Men buni qayerdan bilaman | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| 雨が降りそうです | bulutni koʻryapman | yogʻay deb turibdi |
| 雨が降るそうです | aniq manbadan eshitdim | yogʻarkan |
| 雨が降るようです | dalil bor, xulosa meniki | yogʻadigan shekilli |
| 雨が降るらしいです | odamlar shunday deyishdi | yogʻarmish |
Jadvalning birinchi qatoriga eʼtibor bering: faqat u ます-oʻzakka ulanadi. Qolgan uchtasi oddiy shaklga ulanadi. Yaʼni butun toʻrtlikni ikki savol bilan ajratish mumkin: (1) oxiri kesilganmi? — kesilgan boʻlsa koʻrinish そう. (2) kesilmagan boʻlsa — qaysi soʻz turgan? そう eshitdim, よう oʻzim xulosa qildim, らしい odamlar aytdi.
らしい va 伝聞 そう juda yaqin, lekin bir xil emas. そうです aniq manbani nazarda tutadi va odatda «〜によると» bilan yuradi. らしい esa manbani koʻrsatmaydi: «hamma shunday deydi», «shunaqa gap bor». Shuning uchun rasmiy yangilikda そうです, tanaffusdagi gapda らしい eshitiladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 学生ようです
✓ 学生のようです — ようだ otdan keyin の talab qiladi.
✗ 元気のようです
✓ 元気なようです — な-sifat な oladi, の emas.
✗ 学生だらしいです
✓ 学生らしいです — らしい yalangʻoch ulanadi.
✗ 雨が降りようです
✓ 雨が降るようです — ようだ oddiy shaklga ulanadi, ます-oʻzakka emas.
Mashq
1. 元気 ni ようです bilan bogʻlang.
Javob
元気なようです — な-sifat な oladi.
2. 学生 ni らしいです bilan bogʻlang.
Javob
学生らしいです — na だ, na の, na な. Yalangʻoch.
3. Chiroq oʻchgan, poyabzal yoʻq. «Hech kim yoʻqqa oʻxshaydi» — qaysi qolip?
Javob
誰もいないようです — dalil menda, xulosa ham meniki.
4. «Qordek oq» — yaponchada?
Javob
雪のように白い — sifatdan oldin ように.
5. 降りそうです va 降るようです — farqi?
Javob
Birinchisi — bevosita koʻrinish (qora bulut). Ikkinchisi — dalildan chiqarilgan xulosa (hamma soyabon koʻtargan). Shakli ham farq qiladi: ます-oʻzak ↔ oddiy shakl.
Kalit soʻzlar
- 〜ようです — …ga oʻxshaydi, shekilli (dalil menda)
- 〜らしいです — …mish (gap tashqaridan)
- 〜のようです — ot bilan ulanish
- 〜なようです — な-sifat bilan ulanish
- 〜ような + ot — …ga oʻxshagan
- 〜ように + sifat/feʼl — …dek
- 風邪を引く — shamollamoq
- 咳をする — yoʻtalmoq
- 電気が消える — chiroq oʻchadi
- 春らしい — bahorga xos
Esda qoladigan uch narsa
- ようです — dalil menda; らしいです — gap tashqaridan.
- ようだ な / の talab qiladi; らしい yalangʻoch ulanadi.
- Toʻrtlikni ikki savol ajratadi: oxiri kesilganmi, va kim aytdi.