PJ-46: 〜と思います — fikr bildirish
Yaponchada «menimcha» gap boshida emas, gap oxirida turadi. Bir qolip — oddiy shakl + と + 思います — va siz nihoyat oʻz fikringizni aytishingiz mumkin.
PJ-46: 〜と思います — fikr bildirish
Qirq besh dars davomida siz faktlarni aytdingiz: «bu kitob», «men bordim», «bu xona tinch». Lekin odam kuniga oʻn marta fakt emas, fikr aytadi: menimcha, oʻylashimcha, shekilli.
Yaponchada buning uchun bitta qolip bor, va u boshqa hech nimaga oʻxshamaydi: «menimcha» gapning boshida emas, oxirida turadi. Avval fikringizni toʻliq aytasiz, keyin uning ustiga «… deb oʻylayman» degan qopqoqni qoʻyasiz.
Bu darsda siz
- 〜と思います qolipini tuzasiz
- と dan oldin nima turishini aniq bilasiz — va nega だ tushmasligini
- Inkorni toʻgʻri joyga qoʻyasiz
- 思います va 思っています farqini koʻrasiz
1. と — «deb» degan soʻz
Qolipdagi と — PJ-19 dagi «va» maʼnosidagi と emas. Bu boshqa qoʻshimcha (助詞), nomi 引用の と — «keltirish と si». U oʻzidan oldingi butun gapni olib, uni bitta boʻlakka aylantiradi.
Bu qolip oʻzbekchaning aynan oʻzi. Siz ham «Ertaga yomgʻir yogʻadi deb oʻylayman» deysiz — fikr avval, «deb oʻylayman» keyin. Ingliz tilida esa tartib teskari boʻladi. Shuning uchun bu qolip sizga koʻpchilikdan oson tushadi: と — bu oʻzbekcha «deb».
この本は面白いと思います。
Bu kitob qiziqarli deb oʻylayman.
先生はもう帰ったと思います。
Oʻqituvchi allaqachon ketgan deb oʻylayman.
と dan oldin 帰った — oddiy shaklning oʻtgan zamoni (PJ-35).
2. と dan oldin doim oddiy shakl
Mana nega PJ-45 aynan shu darsdan oldin turgan edi. と dan oldingi qism — gapning ichi, va yapon tilida gapning ichida hech qachon です・ます turmaydi. Muloyimlik faqat eng oxirgi feʼlda koʻrinadi.
| Nima demoqchisiz | Oddiy shaklga | Toʻliq gap |
|---|---|---|
| 行きます | 行く | 行くと思います |
| 行きません | 行かない | 行かないと思います |
| 行きました | 行った | 行ったと思います |
| 行きませんでした | 行かなかった | 行かなかったと思います |
Gapning tashqi kiyimi bitta. Siz kimga gapirayotgan boʻlsangiz ham, 思います qismi oʻzgaradi — doʻstingizga 思う, ustozingizga 思います. と dan oldingi qism esa hech qachon oʻzgarmaydi.
3. Ot va な-sifat: だ TUSHMAYDI
Mana darsning eng koʻp xato qilinadigan joyi. PJ-45 da siz だ ogʻzaki nutqda koʻpincha tushib qolishini oʻrgandingiz: 学生？ deb soʻrash mumkin edi.
と dan oldin esa だ hech qachon tushmaydi. Chunki bu yerda だ — muloyimlik emas, yopishtiruvchi: ot bilan と ni bir-biriga ulab turgan boʻlak. Uni olib tashlasangiz, gap qoʻlda ushlanmay qoladi.
| Soʻz turi | と dan oldin | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl | oddiy shakl | 来ると思います |
| い-sifat | oʻzi, だ YOʻQ | 高いと思います |
| な-sifat | + だ | 静かだと思います |
| Ot | + だ | 学生だと思います |
い-sifat yana istisno. 高いだと
— notoʻgʻri. Sabab PJ-45 dagi bilan bir xil: い-sifat oʻzi kesim boʻla
oladi, unga boglama kerak emas. Uchta soʻz turidan faqat
ikkitasi だ oladi.
Oʻzbekchada bu yerda hech nima turmaydi. Siz «U talaba deb oʻylayman» deysiz — «talaba» bilan «deb» orasi boʻsh. Yaponcha esa oʻsha boʻshliqqa だ qoʻyadi, chunki yapon gapi kesimsiz tugay olmaydi: ot oʻzi kesim boʻla olmaydi, unga boglama kerak. Shuning uchun «学生と思います» — yarim gap, va u yaponning qulogʻiga chala eshitiladi. Bu qoidani yodlashning oson yoʻli: い bilan tugagan sifat だ olmaydi, qolgan hammasi oladi.
イノムさんは元気だと思います。
Inom sogʻ-salomat deb oʻylayman.
元気 — な-sifat, demak だ.
4. Inkor qayerga tushadi
«Menimcha u kelmaydi» degan fikrni yaponchada ikki xil tuzish mumkin, va ikkisi bir xil narsani anglatmaydi.
ODATDAGI YOʻL
来ないと思います
«Kelmaydi deb oʻylayman.» Inkor ichkarida. Kundalik nutqda deyarli doim shu.
KAMROQ UCHRAYDI
来ると思いません
«Keladi deb oʻylamayman.» Inkor tashqarida — ancha qatʼiyroq, deyarli eʼtiroz.
Oʻzbekcha ham xuddi shunday ikki xil. «Kelmaydi deb oʻylayman» — yumshoq taxmin. «Keladi deb oʻylamayman» — birovning gapiga eʼtiroz. Farqni allaqachon his qilasiz; faqat yaponchada ham aynan shu farq borligini bilib qoʻying.
5. Ichkaridagi zamon mustaqil
Gapning ichidagi zamon oʻz ishini qiladi va oxiridagi 思います ga qarab oʻzgarmaydi. Ichkarida — voqeaning zamoni; tashqarida — oʻylash zamoni.
昨日雨が降ったと思います。
Kecha yomgʻir yoqqan deb oʻylayman.
Voqea — oʻtgan zamonda; oʻylash — hozir.
試験は難しくなかったと思います。
Imtihon qiyin boʻlmagan deb oʻylayman.
6. 思います va 思っています
PJ-31 da siz 〜ています ni oʻrgangansiz: davom etayotgan ish yoki turgʻun holat. 思う bilan u ikki joyda kerak boʻladi.
Nega boshqa odam uchun ています kerak? Chunki siz birovning miyasiga kira olmaysiz. 思っています — «u shunday fikrda turibdi», yaʼni siz koʻrgan holatni aytyapsiz, uning ichidagi ovozni emas. PJ-39 dagi 〜たい ham xuddi shu sababdan boshqa odam uchun 〜たがっています boʻladi.
パリさんは日本へ行きたいと思っています。
Pari Yaponiyaga bormoqchi (shunday fikrda).
7. Soʻrash: どう思いますか
Birovning fikrini soʻrash uchun どう ishlatiladi — «qanday», «qanaqa» (PJ-18).
この映画についてどう思いますか。
Bu kino haqida qanday fikrdasiz?
«何を思いますか» deyilmaydi — fikr «nima» emas, «qanday».
思う va 考える bir xil emas. 思う — yurakdan chiqqan fikr, taxmin, tuygʻu. 考える — boshda qilingan ish: hisoblash, rejalashtirish, oʻylab koʻrish. «Menimcha yaxshi» — 思う. «Ikki kun oʻylab koʻraman» — 考える.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 行きますと思います
✓ 行くと思います — と dan oldin hech qachon です・ます turmaydi.
✗ 学生と思います
✓ 学生だと思います — ot va な-sifat だ ni saqlaydi.
✗ 高いだと思います
✓ 高いと思います — い-sifatga だ qoʻshilmaydi.
✗ ラノさんは行きたいと思います
✓ ラノさんは行きたいと思っています — boshqa odamning fikri ています bilan.
Mashq
1. «明日は暑いです» — buni fikrga aylantiring.
Javob
明日は暑いと思います — い-sifat, です tushadi va だ qoʻshilmaydi.
2. «この部屋は静かです» — buni fikrga aylantiring.
Javob
この部屋は静かだと思います — な-sifat, demak だ saqlanadi.
3. «Menimcha u kecha kelmagan» ni yozing.
Javob
昨日来なかったと思います — ichkarida oʻtgan zamon inkori (PJ-45).
4. 来ないと思います va 来ると思いません — qaysi biri kundalik nutqda koʻproq?
Javob
来ないと思います — inkor ichkarida. Ikkinchisi eʼtirozdek eshitiladi.
5. «ムニラさんは先生になりたいと思います» — nima xato?
Javob
思っています boʻlishi kerak — bu boshqa odamning fikri.
Kalit soʻzlar
- 思う — oʻylamoq (I guruh)
- 考える — mulohaza qilmoq (II guruh)
- と — «deb» (引用の と)
- どう思いますか — qanday fikrdasiz?
- 面白い — qiziqarli
- 難しい — qiyin
- 試験 — imtihon
- 元気 — sogʻ-salomat, tetik (な-sifat)
- 映画 — kino
- 部屋 — xona
Esda qoladigan uch narsa
- と — oʻzbekcha «deb». Fikr avval, 思います keyin.
- と dan oldin oddiy shakl, va ot bilan な-sifat だ ni saqlaydi.
- Boshqa odamning fikri — 思っています.