PJ-47: 〜と言いました va koʻchirma gap
Birovning gapini qaytarishning ikki yoʻli. Eng muhimi: yaponchada — oʻzbekchadagidek — koʻchirma gapning zamoni siljimaydi.
PJ-47: 〜と言いました va koʻchirma gap
Oʻtgan darsda siz oʻz fikringizni aytdingiz. Bugun birovning gapini qaytarasiz — va qolip deyarli oʻsha-oʻsha boʻlib chiqadi. 思います oʻrniga 言いました qoʻyiladi, xolos.
Lekin bitta muhim tanlov paydo boʻladi: gapni aynan qaytarasizmi, yoki oʻz soʻzingiz bilan? Yapon tili bu ikkisini tinish belgilari bilan ajratadi va oʻrtasida chalkashish yoʻq.
Bu darsda siz
- Koʻchirma gapni 「」 va と bilan yozasiz
- Oʻzlashtirilgan gapni oddiy shakl bilan tuzasiz
- Zamon nega siljimasligini tushunasiz
- 言いました va 言っていました farqini bilib olasiz
1. Ikki yoʻl bir jadvalda
KOʻCHIRMA — 直接話法
ラノさんは「明日行きます」と言いました。
Gap aynan qaytariladi. 「」 ichida odamning oʻz uslubi saqlanadi — u です・ます da gapirgan boʻlsa, shundayligicha qoladi.
OʻZLASHTIRILGAN — 間接話法
ラノさんは明日行くと言いました。
Gap mazmunan qaytariladi. 「」 yoʻq, uslub yoʻqoladi, oldida — oddiy shakl, xuddi PJ-46 dagidek.
Ikkalasi ham toʻgʻri, lekin ular boshqa narsani aytadi. 「」 bilan siz «u shu soʻzlarni aytdi» deysiz. 「」 siz esa «u shu maʼnoni aytdi». Gazeta va rasmiy hujjat birinchisini, kundalik suhbat ikkinchisini tanlaydi.
Soʻz tartibi oʻzbekchanikidek. Siz «Ertaga kelaman, dedi Rano» emas, «Rano ertaga kelaman dedi» deysiz — kim aytgani boshda, aytgan gapi oʻrtada, «dedi» esa oxirida. Yaponcha ham aynan shu uchta boʻlakni shu tartibda qoʻyadi: ラノさんは → 「…」 → と言いました. Boshqa tillarda «dedi» koʻpincha gap boshiga chiqadi; bu yerda u hech qachon chiqmaydi, chunki yapon gapi doim feʼl bilan tugaydi.
2. Oʻzlashtirilgan gap — qoida PJ-46 niki
と dan oldin nima turishini siz kecha oʻrgandingiz, va bu yerda hech narsa oʻzgarmaydi.
| Soʻz turi | と dan oldin | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl | oddiy shakl | 行くと言いました |
| い-sifat | oʻzi | 忙しいと言いました |
| な-sifat | + だ | 大丈夫だと言いました |
| Ot | + だ | 学生だと言いました |
Eshituvchi に oladi. Kimga aytilgani — に bilan (PJ-21 dagi «-ga»). Kim aytgani esa は yoki が bilan. Gapda ikkalasi ham boʻlishi mumkin, va tartibi erkin.
Yaʼni PJ-46 ni oʻrgangan boʻlsangiz, bu darsning yarmini allaqachon bilasiz. Farq faqat oxirgi feʼlda: 思います oʻrniga 言いました. Qolgan hamma narsa — oddiy shakl, だ ning saqlanishi, い-sifatning quruq turishi — bir xil.
Qaysi birini tanlash kerak degan savolga oddiy javob bor: agar odamning oʻz soʻzlari muhim boʻlsa — 「」 ishlating. Sud, gazeta, hikoya ichidagi jonli nutq shunday yoziladi. Agar faqat mazmun muhim boʻlsa — 「」 siz yozing. Kundalik suhbatda odamlar deyarli doim ikkinchisini tanlaydi, chunki hech kim birovning gapini soʻzma-soʻz eslab qolmaydi.
3. Zamon SILJIMAYDI — darsning yuragi
Koʻp tillarda «U ertaga boraman dedi» degan gap qaytarilganda ichkaridagi feʼl oʻzgaradi. Yapon tilida oʻzgarmaydi. Ichkaridagi zamon aytilgan paytga qarab oʻlchanadi, siz gapirayotgan paytga emas.
パリさんは明日来ると言いました。
Pari ertaga kelaman dedi.
言いました — oʻtgan zamon, lekin ichkarida 来る — hozirgi-kelasi. Ikkisi bir-biriga qaramaydi.
Oʻzbekcha ham aynan shunday ishlaydi. Siz «Ertaga kelaman dedi» deysiz — «kelardim» demaysiz. Ingliz tilida esa feʼl orqaga suriladi. Yaʼni bu yerda oʻzbek tili sizga toʻgʻri javobni bepul berib turibdi: gapning ichini qanday eshitgan boʻlsangiz, shunday qoldiring.
先生は試験が終わったと言いました。
Oʻqituvchi imtihon tugadi dedi.
Bu yerda ichkarisi oʻtgan zamonda, chunki gapirgan paytida ham ish tugagan edi.
4. 「」 ichi tegilmaydi
Koʻchirma gapda odamning butun uslubi saqlanadi: muloyimligi, soʻroq か si, hatto 敬語 si. Siz uni tuzatmaysiz.
ムニラさんは「すみません、時間がありません」と言いました。
Munira «kechirasiz, vaqtim yoʻq» dedi.
Tinish belgisiga eʼtibor bering. Yaponchada qoʻshtirnoq — 「」, hech qachon «» yoki ingliz qoʻshtirnogʻi emas. Va 「」 ichidagi gap oxiridagi 。 koʻpincha yozilmaydi: 「行きます」と言いました。 — nuqta faqat gap oxirida.
5. 言いました va 言っていました
ラノさんは今日来ないと言っていました。
Rano bugun kelmayman degan edi.
Siz uchinchi odamga xabar yetkazyapsiz — shuning uchun ています shakli tabiiyroq.
6. と boshqa feʼllar bilan ham
と faqat 思う va 言う bilan emas — u soʻz yoki fikr bilan ishlaydigan har qanday feʼl oldida turadi.
| Feʼl | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| 言う | aytmoq | 行くと言いました |
| 聞く | eshitmoq, soʻramoq | 来ると聞きました |
| 書く | yozmoq | 休みだと書きました |
| 思う | oʻylamoq | 高いと思います |
7. って — ogʻzaki nutqdagi と
Doʻstlar bilan gaplashganda と oʻrniga koʻpincha って aytiladi. Maʼnosi bir xil, faqat uslubi oddiy.
って ni yozmang, lekin taniy oling. U animeda, qoʻshiqda va suhbatda toʻxtovsiz uchraydi. Yozma ishda, imtihonda va ustoz bilan esa doim と.
言う va 話す — «aytmoq» va «gapirmoq». 言う ning toʻldiruvchisi — soʻz («shunday dedi»). 話す ning toʻldiruvchisi — mavzu («yapon tilida gapiradi», «voqeani gapirib berdi»). Oʻzbekchada ham «gap aytdi» va «gaplashdi» bir narsa emas.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ ラノさんは行きますと言いました
✓ …行くと… (「」 siz) yoki ✓ …「行きます」と… (「」 bilan). Ikkisini aralashtirmang.
✗ 大丈夫と言いました
✓ 大丈夫だと言いました — な-sifat だ ni talab qiladi.
✗ 明日来たと言いました
✓ 明日来ると言いました — zamon siljimaydi; «ertaga» bilan oʻtgan zamon turmaydi.
✗ 私を「ありがとう」と言いました
✓ 私に「ありがとう」と言いました — eshituvchi に oladi.
Mashq
1. 「明日休みます」 ni oʻzlashtirilgan gapga aylantiring.
Javob
明日休むと言いました — 「」 tushadi, ichkarisi oddiy shaklga oʻtadi.
2. «先生は元気と言いました» — nima yetishmayapti?
Javob
だ: 元気だと言いました. 元気 — な-sifat.
3. Kimga aytilgani qaysi qoʻshimcha bilan koʻrsatiladi?
Javob
に — 母に言いました.
4. «Rano bugun kelmayman degan edi» ni yozing.
Javob
ラノさんは今日来ないと言っていました — eshitganingizni yetkazyapsiz, demak ています.
5. Nega «明日来ると言いました» da ichkarisi oʻtgan zamonga oʻtmaydi?
Javob
Chunki ichkaridagi zamon aytilgan paytga qarab oʻlchanadi. U gapirganda «kelish» hali oldinda edi — oʻzbekchada ham «kelaman dedi».
Kalit soʻzlar
- 言う — aytmoq (I guruh)
- 話す — gapirmoq (I guruh)
- 聞く — eshitmoq, soʻramoq (I guruh)
- 「」 — 鉤括弧, yaponcha qoʻshtirnoq
- って — ogʻzaki nutqdagi と
- 言葉 — soʻz, til
- 大丈夫 — yaxshi, muammo yoʻq (な-sifat)
- 忙しい — band
- 終わる — tugamoq (I guruh)
- 休む — dam olmoq, dars qoldirmoq (I guruh)
Esda qoladigan uch narsa
- 「」 — aynan qaytarish; 「」 siz oddiy shakl — mazmunan qaytarish.
- Zamon siljimaydi — oʻzbekchadagidek.
- Eshitganingizni yetkazsangiz — 言っていました.