PJ-48: Aniqlovchi ergash gap: 私が読んだ本 — otni butun gap bilan aniqlash
Yaponchada «men kecha oʻqigan kitob» degan gap oʻzbekchadagi kabi tuziladi: aniqlovchi otdan oldin. Bitta qoida, va yapon tili birdan uzun gap yoza boshlaydi.
PJ-48: Aniqlovchi ergash gap: 私が読んだ本
Siz 高い本 («qimmat kitob») deyishni PJ-25 dan beri bilasiz. Endi bitta savol: agar «qimmat» oʻrniga butun bir gap qoʻymoqchi boʻlsangiz-chi? Men kecha kutubxonadan olgan kitob.
Javob shunchalik oddiyki, ishonish qiyin: gapni ham xuddi sifat kabi otning oldiga qoʻyasiz. Hech qanday bogʻlovchi soʻz yoʻq, hech qanday vergul yoʻq. Faqat feʼl oddiy shaklda turadi.
Bu darsda siz
- Otni butun gap bilan aniqlaysiz
- Ergash gap ichida ega nega が olishini bilib olasiz
- Ot va な-sifatda だ nega な / の ga aylanishini koʻrasiz
- Uzun aniqlovchini oxiridan boshlab oʻqishni oʻrganasiz
1. Sifat qanday tursa, gap ham shunday turadi
| Aniqlovchi | Yaponcha | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| Sifat | 高い本 | qimmat kitob |
| Gap | 私が読んだ本 | men oʻqigan kitob |
| Gap (inkor) | 私が読まない本 | men oʻqimaydigan kitob |
Bu — butun kursdagi eng katta sovgʻa. Oʻzbek tilida ham aniqlovchi otdan oldin turadi: «men oʻqigan kitob», «Rano pishirgan osh». Koʻp tillarda esa u otdan keyin keladi va oʻrtasida maxsus bogʻlovchi olmosh talab qilinadi. Yaponcha bu yerda oʻzbekchaning aynan nusxasi — faqat «-gan» oʻrniga oddiy shakl turadi.
これはラノさんが作った料理です。
Bu — Rano tayyorlagan taom.
日本語が話せる人を探しています。
Yaponcha gapira oladigan odam qidiryapman.
Ichkarida potensial shakl (PJ-42) — u ham oddiy shakl, demak toʻgʻridan-toʻgʻri otning oldiga turaveradi.
2. Bogʻlovchi soʻz yoʻq, vergul yoʻq
Yapon tilida ergash gapni otga ulaydigan maxsus olmosh umuman yoʻq. Hech qanday bogʻlovchi qoʻshilmaydi — gap bilan ot shunchaki yonma-yon turadi. Shuning uchun boshda gapni koʻzingiz bilan ajratish qiyin boʻladi; keyin esa buni sezmay ham qoʻyasiz.
Aniqlovchi + ot = bitta ot. U gapda oddiy otdek yashaydi: を, が, に, は — hammasini ola oladi. Shuning uchun uni oʻqiyotganda ichida nechta soʻz borligi muhim emas; muhimi — qayerda tugashi.
3. Ichkaridagi ega が oladi, は EMAS
Mana ikkinchi qoida, va u oʻta muhim. Ergash gap ichida は turolmaydi. Sababi PJ-14 da aytilgan edi: は — butun gapning mavzusini koʻrsatadi, ergash gap esa mavzu qoʻya oladigan joy emas. U yerda faqat ega bor, ega esa が oladi.
✓ TOʻGʻRI
私が作った料理
men tayyorlagan taom
✗ NOTOʻGʻRI
私は作った料理
は ergash gap ichiga kira olmaydi
Oʻzbekchada bu joyda ham qoʻshimcha tushib qoladi. Siz «men oʻqigan kitob» deysiz — «men» quruq turadi, «-ning» ham «-i» ham yoʻq. Yaponcha esa boʻsh joy qoldirmaydi: u yerga が qoʻyadi. Shuning uchun oʻzbek oʻquvchisi koʻpincha が ni unutadi, yaponlar esa は ni qoʻyib xato qiladi. Ikkala xatoning dorisi bitta: ergash gap ichida koʻzingiz doim が ni qidirsin.
が oʻrniga の ham boʻladi. 私の作った料理 — bir xil maʼno, biroz kitobiyroq ohang. Boshda が ni ishlating; の ni esa kitob oʻqiyotganda tanib olsangiz kifoya.
4. Ot va な-sifat: bu yerda だ turmaydi
Ikki dars davomida siz «と dan oldin だ saqlanadi» degan qoidani oʻrgandingiz. Otdan oldin esa だ turolmaydi — u oʻz shaklini oʻzgartiradi. Bu ikkalasini yonma-yon koʻrish kerak.
| Soʻz turi | と dan oldin (PJ-46/47) | OT dan oldin (bugun) |
|---|---|---|
| Feʼl | 行くと | 行く人 |
| い-sifat | 高いと | 高い本 |
| な-sifat | 静かだと | 静かな部屋 |
| Ot | 学生だと | 学生のラノさん |
だ ning uchta yuzi. Yolgʻiz turganda — だ (静かだ). と oldida — だ. Ot oldida — な (な-sifat) yoki の (ot). Uchalasi ham bitta boglama, faqat qoʻshnisiga qarab kiyimini almashtiradi. Aynan shuning uchun bu soʻz turi «な-sifat» deb ataladi.
5. Uzun aniqlovchini qanday oʻqish kerak
Yapon gazetasi va kitobi uzun aniqlovchilarga toʻla. Boshda ular devordek koʻrinadi. Bitta usul bor, va u har doim ishlaydi.
- Oxirini toping. Aniqlovchi doim ot bilan tugaydi, ot esa qoʻshimcha (を, が, は…) oldida turadi.
- Oldingi feʼlni toping. Otdan chapga qarab birinchi uchragan oddiy shakldagi feʼl — aniqlovchining kesimi.
- Oʻsha feʼldan chapga qarab ergash gapning boshlanishini qidiring: が bilan turgan ega, vaqt soʻzi, joy.
- Oʻngdan chapga tarjima qiling: «… gan OT».
Oʻzbek oʻquvchisi buni oʻngdan chapga oʻqiydi — va toʻgʻri qiladi. «Kecha Munira kutubxonadan olgan kitob» degan oʻzbekcha gapni ham siz oxiridagi «kitob» dan tushunasiz: avval nimadir haqida gap ketayotganini bilasiz, keyin u nima ekanini. Yaponchada ham xuddi shunday — faqat bu yerda uni ataylab qilish kerak, chunki boshida koʻz chapdan oʻngga yugurib ketadi va ergash gapni asosiy gap deb oʻylaydi.
昨日ムニラさんが図書館で借りた本はとても面白いです。
Kecha Munira kutubxonadan olgan kitob juda qiziqarli.
Aniqlovchi 昨日 dan 借りた gacha; 本 — u aniqlayotgan ot; は dan keyin esa asosiy gap boshlanadi.
6. Aniqlovchi ichida ham zamon mustaqil
PJ-47 dagi qoida bu yerda ham ishlaydi: ichkaridagi feʼlning zamoni gap oxiridagi feʼlga qaramaydi. U otga nisbatan qachon sodir boʻlganini koʻrsatadi.
明日来る人は誰ですか。
Ertaga keladigan odam kim?
昨日来た人は先生でした。
Kecha kelgan odam oʻqituvchi edi.
Bitta ot, ikki xil zamon — «keladigan» va «kelgan». Oʻzbekchada ham qoʻshimcha oʻzgaradi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 私は読んだ本
✓ 私が読んだ本 — ergash gap ichida は turolmaydi.
✗ 読みました本
✓ 読んだ本 — otdan oldin faqat oddiy shakl.
✗ 静かだ部屋
✓ 静かな部屋 — otdan oldin だ → な.
✗ ムニラさんが作った、料理
✓ ムニラさんが作った料理 — vergul qoʻyilmaydi, ular yopishib turadi.
Mashq
1. «Inom sotib olgan velosiped» ni yozing.
Javob
イノムさんが買った自転車 — ega が, feʼl oddiy shaklda, ot oxirida.
2. «静か» soʻzini 部屋 ga ulang.
Javob
静かな部屋 — otdan oldin だ oʻrniga な.
3. «日本語の先生» — bu yerda nega の?
Javob
Chunki aniqlovchi ot (日本語). Ot otni aniqlaganda だ emas, の ishlatiladi (PJ-17).
4. «昨日パリさんが話した人» ni tarjima qiling.
Javob
Kecha Pari gaplashgan odam. Oxiridan boshlab oʻqing: 人 → 話した → パリさんが → 昨日.
5. Nega ergash gap ichida は ishlatilmaydi?
Javob
Chunki は butun gapning mavzusini koʻrsatadi (PJ-14), ergash gap esa mavzu qoʻyiladigan joy emas. U yerda faqat ega bor — demak が.
Kalit soʻzlar
- 作る — yasamoq, tayyorlamoq (I guruh)
- 探す — qidirmoq (I guruh)
- 借りる — qarzga olmoq (II guruh)
- 図書館 — kutubxona
- 料理 — taom, pishirish
- 自転車 — velosiped
- 誰 — kim
- 作文 — insho
- な — otdan oldingi な-sifat shakli
- の — otdan oldingi ot shakli
Esda qoladigan uch narsa
- Gap ham sifat kabi otdan oldin turadi — oʻzbekchadagidek.
- Ichkaridagi ega が oladi, は emas.
- と oldida だ, ot oldida な yoki の.